ABD, Montrö'yü aşmaya çalışıyor

Rusya ve Gürcistan arasında Güney Osetya nedeniyle çıkan çatışmanın ardından Gürcistan'a insani yardım taşıyan iki hastahane gemisi göndermek isteyen ABD'nin Boğazlar'dan geçişi düzenleyen Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ne takılması Washington ve Ankara arasında yeni bir kriz yarattı.

Montrö'ye takılan Amerikan donanma gemileri ile ilgili yeni kriz 1 Mart tezkeresine benzetildi. İki ükenin dışişleri bakanlıkları Amerikan donanma gemilerinin Boğazlar'dan geçişi için gereken bir anlaşma üzerinde çalışma başlatırken, CNN International televizyonu, ABD Savunma Bakanlığı'ndan bir yetkilinin, ABD'nin, gemileri Karadeniz'e gönderme amacıyla Türkiye'den izin almak üzere görüşmeler yaptığını söyledi.

CNN Pentagon muhabiri, bu gemilerin insani yardım amacı taşıdığı ancak bir bakıma, “askeri mesaj” vereceği yorumunu da yaptı. ABD Savunma Bakanlığı Pentagon'un sözcüsü Bryan Whitman, "ABD Dışişleri Bakanlığı, Türk Boğazları'ndan geçiş için gerekli anlaşmanın sağlanması ve buna benzer şeyler üzerinde çalışıyor'' diye konuştu. ABD'deki düşünce kuruluşu Heritage Vakfı'nın Rusya ve Avrasya Çalışmaları uzmanı Ariel Cohen, Türkiye'nin, iki Amerikan hastahane gemisinin insani yardım amacıyla Karadeniz'e girmesine izin vermediğini savunarak, bu tutumu, 1 Mart tezkeresine benzetti. Cohen, “Türkiye bizim NATO müttefikimiz ve Gürcistan'ın da bir dostu olarak, komşusu Gürcistan ve Amerikalı müttefiklerine karşı daha destekleyici bir tutum almalıydı'' dedi. Cohen, “Son olay, Türkiye ile yaşanan tatsız bir anıyı hatırlatıyor. O da, Türk-Amerikan ilişkilerine derin şekilde zarar veren, 2003 yılında Amerikan askerlerinin Türk limanları ve Türk topraklarını kullanarak Irak'a girmesine izin verilmemesidir. Şu ana kadar, bu olayı arkamızda bıraktığımızı umuyordum'' dedi.

"MONTRÖ DELİNEMEZ"
Montrö Sözleşmesi’ne göre, Karadeniz'e kıyıdaş olmayan ülkelerin Karadeniz'de aynı anda bulundurabileceği donanma gemilerinin ağırlığı 45 bin tonu aşamıyor. Ankara, Montrö'nün bir tek maddesinin delinmesinin bile, tüm sözleşmenin "tartışmaya açılması", süreci başlatmasından endişe ediyor.

"DÜŞÜK TONAJ FORMÜLÜ"
NATO toplantısına katılan Dışişleri Bakanı Ali Babacan, ABD'nin Boğazlar’dan geçirmek istediği gemilerin sorulması üzerine gemiler konusunda Montrö Antlaşması'nın geçerli olduğunu söyledi ve Türkiye'nin Gürcistan'a insani yardım amaçlı tüm girişimleri desteklediğini hatırlattı. Türkiye, ABD Yönetimi'ne Montre Sözleşmesi’ni ihlal edemeyeceğini bildirirken, sözleşmeyi uygun opsiyonlar üzerinde görüşmeler devam ediyor. ABD'nin Mercy ve Comfort adlı iki devasa hastane gemisini göndermeyi planladığı ancak Türkiye'nin buna izin vermediği iddia edilmişti. Montrö Sözleşmesi’ne göre, Karadeniz'e kıyıdaş olmayan ülkelerin Karadeniz'de aynı anda bulundurabileceği donanma gemilerinin ağırlığı 45 bin tonu aşamıyor. Comfort ve Mercy adlı dev hastane gemilerinin her birinin tonajı ise 70 bin tona yaklaşıyor.

Akşam