Abdülhamid'in torunu da 27 Mayıs mağduru: Satıa Hanım Sultan

27 Mayıs darbesi, 66'ncı yıldönümünde de lanetle anılıyor.

Darbenin ardından Anayasa ve TBMM feshedildi, Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, bakanlar ve Demokrat Partili milletvekilleri darbeciler tarafından Yassıada'ya götürülerek cuntacıların kurduğu mahkemelerde yargılandı.

Yassıada'da tarihe geçen hukuksuz mahkemelerde verilen idam kararları sonucunda Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu 16 Eylül 1961'de, Başbakan Adnan Menderes ise 17 Eylül 1961'de İmralı Adası'nda idam edildi.

27 MAYIS ARŞİVİ

Lise çağlarından bu yana 27 Mayıs darbesiyle ilgili belgeler toplayan 31 yaşındaki koleksiyoner Mert Tezcanlıol, o döneme dair birçok evrak, fotoğraf, mektup ve eşyalardan oluşan geniş arşivi hakkında AA'ya konuştu.

Tezcanlıol'un öğrenci harçlıklarıyla toplamaya başladığı arşivinde darbe mağdurlarının götürüldükleri Yassıada ve İmralı Adası'ndaki cezaevi notları, mahkeme evrakları, savunmalar ve dilekçeler, sanıkların cezaevinde ve duruşma salonunda çekilmiş fotoğrafları, yargılama sürecinde Yassıada'ya gitmek için gerekli yaka kartları, dönemin Cumhurbaşkanı Celal Bayar'ın özel eşyaları, dönemin TBMM Başkanı Refik Koraltan'ın arşivinden bölümler, DP'nin 10 yıllık iktidar dönemine ait evraklar bulunuyor.

Arşivini oluştururken kitapçılar, bit pazarları, sahaflar, ölmüş kişilerin tereke dosyaları ve müzayedelerden faydalandığını belirten Tezcanlıol, ilgilendiği kişilerin aileleriyle yaptıkları görüşmelerde de kendisine arşiv ve özel eşyaları içeren hatıra mahiyetinde hediyeler verildiğini aktardı.

"BİRE BİR HİSSETMEK"

Tezcanlıol, çoğu insanın görmediği fotoğraflar ve mektuplara ulaştığını belirterek şunları anlattı:

"Bence önemli olan o dönemi bire bir hissedebiliyor olmak. Onun yolu da birinci derecedeki arşiv belgeleri ve ailelerden geçiyor.

Aileleri yakından tanımak ve o belgeleri görmek çok özel bir his. Yassıada'da, Yassıada'nın zulmünde, ıstırabında kaleme alınmış bir mektubu görüyor, ele alıyor, çalışıyor olmak tarifsiz duygular içeriyor. Kimi zaman heyecanlanıyorsunuz, o malzeme sizi farklı bir kapıya götürüyor, farklı bir araştırmanın önüne çıkartıyor. Kimi zaman da hüzünleniyorsunuz. Çünkü oradaki çaresizliğe, hüzne ve ıstıraba tanık oluyorsunuz. Yani bütün duyguları eş zamanlı yaşamak mümkün.

Keyifle başladığım bu yolculuk, bir yerden sonra artık aileleri tanımak, ailelerle sözlü tarih çalışmaları yapmak, nihayetinde bir tutkuya dönüştü. Bu tutku da en nihayetinde bir üretme arzusu meydana getiriyor."

SATIA HANIM SULTAN

27 Mayıs'ın yalnızca dönemin Demokrat Partililerini değil onların çevresindeki insanları da etkilediğinin altını çizen Tezcanlıol, II. Abdülhamid'in torunu Nemika Sultan'ın kızı Satıa Hanım Sultan'ın da darbe mağdurlarından biri olduğunu hatırlattı.

Tezcanlıol, Satıa Hanım Sultan'ın da o tarihte Yassıada'da yargılanan DP'li milletvekilleri arasında bulunan eşi Osman Turan'a yazdığı bir mektubun arşivinde olduğunu belirterek şunları anlattı:

"Satıa Hanım Sultan, 1927 senesinde sürgünde doğmuş bir hanımefendi. 1950'li yıllarda ünlü tarihçi Osman Turan ile evleniyor, Turan daha sonra DP'li milletvekili olarak mecliste yer alıyor.

Elimde, Satıa Hanım Sultan'ın Turan'a 27 Temmuz 1961'de Çengelköy'den yazdığı bir mektup var. Sultan bu mektupta Osman Bey'in Yassıada'da bir rahatsızlık geçirmesi üzerine duyduğu endişeyi anlatıyor."

YASSIADA'YA GÖTÜRÜLDÜĞÜNDE HAMİLEYDİ

Tezcanlıol, yine arşivinde, Yassıada'ya götürülürken, hamile olduğunu darbecilerden gizleyen DP'li milletvekili Necla Tekinel'e ait bir mektubun da bulunduğunu söyledi.

Tekinel'in doğum zamanı yaklaştığında Yassıada'dan Kasımpaşa Deniz Hastanesi'ne götürüldüğünü hatırlatan Tezcanlıol, elindeki mektubun Tekinel'in hastanedeki odasından 6 Şubat 1961'de Yassıada'daki koğuş arkadaşları Perihan Arıburun ve Talia Bali Aykan'a yazdığını aktardı.

Tezcanlıol, Tekinel'in mektubun satır aralarında "Çocuk çok kibar olduğu için henüz teşrif etmedi" ifadesini kullanarak arkadaşlarına henüz doğum yapmadığından haberdar ettiğini belirtti.