taraftar değil haberciyiz
Son dakika haberleri Türkiye'nin haber sitesinde.
5.9465
6.5452
1568.31
120033.38
299.882
54866.14

İstanbul sokaklarının isim babası

Sene 1928... Harfler değişti, sıra sokak levhalarında. Osman Nuri Ergin, İstiklâl Caddesi dahil birçok sokağın isim babası oldu.

Özel İçerik | 19.11.2018 - 10:59..
Whatsapp ile paylaş
İstanbul sokaklarının isim babası

Aybüke SENGİR/ [email protected]

Tam 6214 sokağa isim koymak demek, şehrin binlerce detayını ziyaret etmek demek. O devirde İstanbul'da 10000 civarı sokak olduğu için kısaca İstanbul’un üçte ikisinin isim babası Osman Nuri olmuştu. Örneğin, o yıl Cadde-i Kebir olarak bilinen cadde, İstiklal Caddesi oldu. Kendisinin ismini verdiği yüzlerce sokak bugün yine aynı adla devam ediyor. Yatağan Hamamı, Şair Ziya Paşa, Sancaktar Tekkesi gibi...  Zaten bir sokağın adının değiştirilmesi o sokağın adeta hafızasını silmek anlamına geliyor.

İstanbul’a ilk sokak isimleri 1860’lı yıllarda verilmişti. 1900’lerde sokak levhalarının üst tarafı Fransızca, alt tarafı Osmanlıca yazılıyordu.. Osmanlı zamanında sokaklara belli bir nizama göre isim verilmiyordu. Sokakta bir çeşme varsa Çeşme Sokak, hamam varsa Hamam Sokak olarak adlandırılmış. Osman Nuri Ergin sokakların başına hangi cami, hangi çeşme olduğunu belirterek isim vererek kurtarmıştı. Yedikule Camii Sokak, Sarıbeyazıt Camii Sokak gibi...İstanbul sokaklarının isim babası

CANI SIKILAN SOKAK İSMİNİ DEĞİŞTİRMEMELİ

İstanbul’da 19’uncu yüzyılda sokak ismi diye bir şey yok, mahalleler vardı. Mahallelerde de büyük-küçük mescitler bulunurdu. O mahalleler mescit adlarıyla anılırdı. Cumhuriyet döneminde ise Osman Nuri Ergin sokak sokak gezip isimler vermişti.. Hatta yeniden mahalleler düzenlemiş ve birçok tarihi mahalleyi ortadan kaldırmıştı. Bazen üç mahalleyi birleştirmiş ama o mahalleye adını veren mescit, mahallenin sınırlarının dışında kalmıştı. Yıllar içinde sokaklara çeşitli isimler verildi, zamanla da değişti. Sultanahmet Camii’nin arkasında Karacehennem İbrahim Sokağı diye bir sokak vardı. Orada oturanlar ‘Biz burada oturmak istemiyoruz’ diye sokağın adını değiştirmiş. İstanbul’un Türklüğünü benimseyeceksek, bize ait olduğunu iddia edeceksek 500 yıllık tarihi isimleri yaşatmamız lazım.

SOKAK İSİMLERİ ANLAMLIYDI

Ergin, bu çalışmayı yaparken çok sıkı araştırmalar yapmış ve çok titiz davranmıştı. Bunu şu sebeple söylüyorum, hadi buranın ismi de şu olsun deyip sözlük açıp alt alta rastgele isimler sıralamamıştı. Dolayısıyla aslında hemen hemen her bir isim tarihi belge niteliği taşıyor. Çok basit bir örnekle açıklayacak olursak, çeşmesi olmayan bir sokağın ismi Çeşme Sokak ise o sokakta daha önceden var olmuş bir çeşmeden haberdar olabiliriz. Ancak bugün belediyelerin yaptığı gibi, adı Dispanser olan sokaktaki dispanser yıkıldı diye sokak adını Kızılay Sokak olarak değiştirmek gibi uygulamalar devam ettiği için, ilerleyen yıllarda o sokakta olan çeşmenin varlığı hakkında bir bilgi sahibi olmak da mümkün olmayacak. Tarihi belge olmasının yanı sıra bu isimler bizim şehitlerimiz, bilim adamlarımız, sporcularımız, sanatçılarımız vs. gibi değerlerimizin isimlerini yaşatması açısından da önem oluşturuyor.

İstanbul sokaklarının isim babası

BELEDİYECİLİĞİN İLK ADIMLARI

Osman Nuri, II. Meşrutiyetin ilânından sonra belediye memurları arasında açılan imtihanı kazanarak Müessesât-ı Hayriyye-i Sıhhiyye İdaresi umumi kâtipliğine atanmıştı. Bu görev ona belediye hizmetlerini yakından tanıma ve inceleme imkânı da tanıdı. 1927’de ilk nüfus sayımına karar verildiğinde, İstanbul sokaklarına isim vermekle görevlendirildi. Beş ay içinde 6214 sokağın birçoğuna Türk büyüklerinin adlarını vererek otuz sekiz haritadan meydana gelen bir şehir rehberi hazırladı. Bu rehberle İstanbul’un nüfusu başarılı bir şekilde sayılmış oldu.

İstanbul sokaklarının isim babası

SOKAK TABELALARI VE İSİMLERİ 5 AYDA DEĞİŞTİ

İlk başta emaye olarak düşünülen sokak tabelaları hem zamandan hem paradan tasarruf için galvanizden imal ediliyordu. 4-5 ay gibi kısa bir sürede 140.000 bina ve binlerce sokak tabelası değiştirilmişti. Operasyon çok hızlı yapılmıştı. Bu çalışma sırasında İstanbul'da 600 civarı olan mahalle sayısı, mahalleler birleştirilerek 200 civarına indi.

BEĞENMEYENLER OLUYORDU

Sokak isimlerini keyfi olarak değiştirilmesi daha sonraki dönemlerde de bir alışkanlık haline gelse de Ergin, sokak isimlerini verirken her zaman bölgenin önemini, öne çıkan özelliğini göz önünde bulundururdu. Mesela Khalkedon (körler semti) var Kadıköy'de. Çarşı içinde bir sokağa körler sokağı adını vermişti. Verdiği isimlerin semt halkı tarafından beğenilmediği de oluyordu. Mesela Sultanahmet Kutlugün sokağın adı Karacehennem İbrahim ağa imiş. Yeniçeri ocaklarını topa tutan İbrahim Ağa lakabı sokak sakinlerini rahatsız etmişti.

İstanbul sokaklarının isim babası

İstanbul sokaklarının isim babası

YORUMLAR (üye olmadan da yorum yapabilirsiniz)
[+] Görüş bildir