Donald Trump, İran savaşında hedeflerinin ne kadarını gerçekleştirebildi?

ABD Başkanı Donald Trump, 28 Şubat’ta İran’ın çeşitli şehirlerine yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla İran’a savaş başlattı.

ABD-İran arasındaki savaş 107 gün sürdü.

107 günlük bu süreçte, hem ABD hem de İran çok büyük kayıplar verdi.

Donald Trump, savaşın başlatıldığı ilk günlerde İran’ın nükleer kapasitesinin yok edileceği, İran füzelerinin biteceği ve rejimin çökeceğine dair çokça hedef belirlemişti.

İngiliz basınından Reuters, ABD Başkanı Donald Trump tarafından başlatılan savaşta Trump’ın hedeflerinden ne kadarını gerçekleştirebildiğini 5 maddede sıralayarak savaşın sonucuna dair dikkat çeken bir haber yayımladı.

1-FÜZELER VE İHA’LAR

Habere göre savaş öncesinde İran, Orta Doğu’nun en büyük balistik füze stokuna sahipti; farklı türlerde 2 bin 500 ila 6 bin füze bulunuyordu.

Bunlardan bazıları 2 bin kilometreye kadar menzile sahip olup İsrail’e ulaşabiliyordu ve bazıları savunması daha zor olan küme mühimmat başlıkları taşıyordu.

Savaşın başlamasından yaklaşık bir ay sonra ABD, bu cephaneliğin üçte birinin yok edildiğini, bir diğer üçte birinin ise muhtemelen hasar gördüğünü, imha edildiğini ya da gömüldüğünü bildirmişti.

İRAN'IN STOK KAPASİTESİ YILLARCA GERİYE İTİLDİ

ABD’li Amiral Brad Cooper, 14 Mayıs’ta Kongre’ye İran’ın füze ve uzun menzilli İHA üretme ve stoklama kapasitesinin yıllarca geriye itildiğini söyledi.

Çatışma boyunca ABD ve müttefiklerinin 1.500’den fazla füze ile 6 bin İHA’yı engellediği belirtildi.

İRAN HALA ABD MÜTTEFİKLERİNİ VURABİLİR

İran’ın geriye ne kadar füzesinin kaldığı net değil, ancak ülke hala ABD müttefiklerini vurma kapasitesine sahip.

En son 6 Haziran’da Kuveyt ve Bahreyn’e salvo saldırıları düzenledi, 7 Haziran’da ise İsrail’e füze attı. Bu ülkeler saldırılarda ciddi bir hasar oluşmadığını açıkladı.

2-ASKERİ GÜÇ

Habere göre ABD ordusu, İran’ın bölgedeki güç projeksiyonu ve ABD operasyonlarını tehdit etme kapasitesinin zayıfladığını değerlendirdi.

Brad Cooper, Kongre’ye ABD ordusunun İran’a ait 161 deniz aracını imha ettiğini ve hava savunma sistemlerinin yüzde 82’sini devre dışı bıraktığını söyledi.

İRAN HAVA KUVVETLERİ ARTIK UÇUŞ GERÇEKLEŞTİREMİYOR

Savaş öncesinde günde 100’e kadar sorti yapan İran hava kuvvetlerinin artık hiçbir uçuş gerçekleştirmediği ifade edildi.

Buna rağmen İran, çatışma boyunca Hürmüz Boğazı’nı etkili şekilde kapatmayı başardı; ticari gemiler speedboat’lar, mayınlar, İHA’lar ve füze botları nedeniyle dünya petrol ve doğal gaz arzının beşte birinin geçtiği hattı kullanmakta zorlandı.

3-NÜKLEER PROGRAM

Donald Trump, ana hedefinin İran’ın nükleer silah geliştirmesini engellemek olduğunu defalarca söyledi.

Tahran ise nükleer programının barışçıl amaçlı olduğunu ve bomba yapma niyetinin olmadığını sürekli olarak ifade etti.

SAVAŞ İRAN'IN NÜKLEER KAPASİTESİNDE DEĞİŞİKLİK YARATMADI

Ancak savaş, İran’ın nükleer kapasitesinde önemli bir değişiklik yaratmadı.

ABD istihbaratı geçen ay, İran’ın nükleer silah üretmek için bir yıldan az süreye ihtiyaç duyacağını tahmin etti; bu, Haziran 2025’teki İran nükleer tesislerine yönelik saldırılar sonrası belirlenen süreyle aynı.

ABD VE İRAN ARASINDA URANYUM PROBLEMİ

İran’ın nükleer programı, cuma günü resmileşecek çerçeve anlaşma sonrası yapılacak müzakerelerin merkezinde yer alacak.

Trump, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun ülke dışına çıkarılması gerektiğini söylerken İran’ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney, bunun yurt dışına gönderilmemesi gerektiğini belirtiyor.

4-İRANLI VEKİL GÜÇLER

Trump, 2 Mart’ta Beyaz Saray’da yaptığı açıklamada Tahran’ın Irak, Lübnan, Gazze ve Yemen’deki vekil grupları silahlandırmasına ve finanse etmesine izin verilmemesi gerektiğini söylemişti.

İran, savaşın başlamasından bu yana bu gruplara desteğini kesme yönünde bir adım atmadı, ancak ABD ordusu ve bağımsız değerlendirmeler, İran’ın vekil ağının eskisine kıyasla daha az etkili olduğunu ortaya koydu.

HİZBULLAH'A SİLAH SEVKİYATI ZORA GİRDİ

Bunun büyük kısmı savaş başlamadan önce de devam ediyordu.

İsrail, 7 Ekim 2023 saldırısının ardından Gazze’de Hamas’ın birçok üst düzey liderini ve binlerce savaşçısını öldürdü; Lübnan’da Hizbullah’ın birçok liderliğini de hedef aldı. İran ayrıca 2024’te Suriye’de Beşar Esad yönetiminin çökmesiyle Hizbullah’a yeniden silah sevkiyatı için önemli bir hattını kaybetti.

FİNANSE ETME KAPASİTESİ ZAYIFLADI

Yaptırımlar ve İran’ın ekonomik sorunları da bu grupları finanse etme kapasitesini zayıflattı.

Bu gruplar savaşta büyük bir rol oynamadı. Hamas, Gazze’den İsrail’e saldırı düzenlemedi; Husiler ise Kızıldeniz’deki deniz taşımacılığını ciddi şekilde aksatmadı.

3 BİN 700 KİŞİ ÖLDÜ

Hizbullah 2 Mart’ta savaşa katılarak İsrail’e füze ve İHA saldırıları düzenledi; bunun üzerine İsrail hava saldırıları ve kara harekatı başlattı.

Çatışmalarda Lübnan’da yaklaşık 3 bin 700 kişi öldü ve 1,2 milyon kişi yerinden edildi. İsrail tarafında 28 asker ve 4 sivil hayatını kaybetti.

Cooper, mayıs ayında Kongre’ye İran’ın artık bu gruplara gelişmiş silahları güvenilir şekilde sağlayamadığını söyledi.

5-REJİM DEĞİŞİKLİĞİ

Donald Trump, savaş öncesinde İranlı protestocuları yönetimi devirmeye teşvik etmiş ve 28 Şubat’ta dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in ölümünü hükümeti ele geçirmek için en büyük fırsat olarak nitelendirmişti.

6 Mart’ta ise savaşın ancak İran’ın “KOŞULSUZ TESLİMİ” ve yeni, “kabul edilebilir” bir liderle sona ereceğini söylemişti.

SAVAŞ İRAN REJİMİNİ DEVİREMEDİ

Savaş İran’daki teokratik rejimi devirememiş olsa da Trump, Hamaney’in yerine oğlu Ayetullah Mücteba Hamaney’in geçtiğini belirterek hedeflerine ulaştığını söylemişti.

Trump, 29 Mart’ta bu yeni liderliği yeni ve daha ılımlı bir rejim olarak tanımlamıştı.

Donald Trump, son haftalarda İranlı liderlerin devrilmesi yönündeki çağrılarını tekrarlamaktan kaçındı.