‘İspanya’nın Afrika’daki toprağı’ Ceuta: Fransızlar ile İspanyollar Fas’ın şehirlerini bölüştü

Faslı göçmenlerin İspanya’nın Afrika’daki toprağı olan Ceuta’ya akını, dünya kamuoyunun birden Cebelitarık boğazına yönelmesine yol açtı.

Göçmenlerin Ceuta’da bulunmanın, Avrupa’ya geçmeye bir faydasının olmayacağını fark ederek geri dönmeleri üzerine kriz şimdilik sönümlenmiş görünüyor.

İSPANYA’NIN AFRİKA’DAKİ TOPRAKLARI

Kısa süreli göçmen akınının dünya kamuoyunda yer almasının ardından ilk başta Faslı göçmenlerin İspanya ana karasına ulaştığı zannedildi.

Ancak Ceuta’nın İspanya anakarasıyla bağlantısı yoktu.

Yaşanan kriz, gözleri İspanya’nın bu krize kadar dünyanın geri kalanında çok da bilinmeyen, Afrika’daki toprakları Ceuta ile Melilla’ya çevirdi.

Peki, Fas dışında sınır komşusu bulunmayan Cebelitarık Boğazı’nın girişindeki bu iki şehir, neden İspanya Krallığına bağlı?

MÜSLÜMAN TOPRAĞIYDI

Ceuta, Akdeniz ile Atlas Okyanusu’nu, Avrupa ile Afrika kıtalarını ayıran Cebelitarık Boğazı’nın bir tarafını tutması nedeniyle tarih boyunca jeopolitik önem taşıyan bir şehir oldu.

8’inci yüzyılın başlarında Emevi yönetimindeki Müslüman güçlerin hâkimiyetine giren Ceuta, Kuzey Afrika'daki Emevi yönetimi ile İber Yarımadası'ndaki Müslüman yönetimler arasındaki bağlantının önemli noktalarından biri haline geldi.

PORTEKİZ İŞGALİ

1415 yılında Akdeniz ile Atlas Okyanusu arasındaki geçişi kontrol etmeyi hedefleyen Portekizliler tarafından ele geçirildi.

Ceuta’nın zaptı, ilerleyen yıllarda Hindistan’a kadar uzanacak olan Portekiz’in sömürgecilik faaliyetinde önemli bir dönüm noktası oldu.

İSPANYOL EGEMENLİĞİ BAŞLIYOR

1580 yılında Portekiz ile İspanya’nın aynı hükümdarın yönetimi altında birleştiği İber Birliği döneminin sonu olan 1640 yılında Ceuta’daki askeri birlikler yeniden bağımsızlığını kazanan Portekiz’in kralı yerine İspanya Kralı IV. Felipe’yi destekledi.

Portekiz, İspanya ile 30 yıl süren savaşın ardından 1668’de Ceuta’daki iddiasından vazgeçti.

33 YILLIK BAŞARISIZ FAS KUŞATMASI

1600’lü yıllarda Fas’ın büyük bölümünde iktidarı ele alan Alevî hanedanından Fas Sultanı Moulay İsmail, 1694 yılında Ceuta'yı geri almak amacıyla büyük bir kuşatma başlattı.

Fas Sultanlığının Ceuta kuşatması 33 yıl sürdü ancak İspanya’nın denizden sürekli ikmal yapabilmesi ve güçlü tahkimat sistemi ile şehir İspanyolların elinde kaldı.

İSPANYA HAKİMİYETİ GENİŞLEDİ

1859 yılında İspanya Krallığı ile Fas Sultanlığı arasında doğrudan Ceuta’nın çevresindeki sınır ve tahkimat güvenliği krizi nedeniyle savaş çıktı.

İspanyolların üstünlük sağladığı savaşın sonunda 1860’ta imzalanan Wad-Ras Antlaşması ile İspanya’nın Ceuta çevresindeki kontrol alanı genişledi.

FRANSIZ HİMAYESİ

19’uncu yüzyılda Avrupa devletlerinin Kuzey Afrika’daki nüfuz mücadelesi yoğunlaşırken Fransa, 1830’da Cezayir’i işgal etmiş ve Fas üzerindeki nüfuzunu artırıyor, İspanya ise Fas’ın kuzeyindeki konumunu ve Ceuta ile Melilla gibi üs bölgesi olarak kullanmakta olduğu toprakları korumaya çalışıyordu.

1911'de Fas'taki siyasi kriz sırasında Fransa'nın ülkeye asker göndermesinin ardından İspanya da kuzey Fas'taki bazı bölgelere asker çıkardı.

Sonunda 30 Mart 1912'de Fas Sultanlığı ile Fransa arasında imzalanan Fes Antlaşması ile Fas, Fransa'nın himayesine girerken sultanın yetkileri büyük oranda sembolikleşti.

FAS'IN PAYLAŞIMI

Fransa ile İspanya arasında Kasım 1912’de yapılan ayrı bir anlaşma ile Fas'ın kuzeyindeki ve güneyindeki bazı bölgeler, İspanyol himaye alanına bırakıldı.

Ancak bu anlaşmada Ceuta ile Melilla, İspanya’nın Fas üzerindeki yeni himaye yönetimine dahil edilmedi.

Ceuta ve Melilla, doğrudan İspanya egemenliği altındaki topraklar olarak kabul edildi.

1912’deki yapılan bu ayrım, Ceuta’da geçtiğimiz günlerde yaşanan mülteci krizinin de tarihsel öncüsü oldu.

‘HİMAYE BÖLGELERİ’NDEN ÇIKTI, CEUTA’DAN ÇIKMADI

İspanya, Fas’ın 1956 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Fas arazisindeki himaye bölgelerinden çekildi.

Ancak 1912’deki anlaşmaya dayanarak İspanyol himaye bölgelerine dahil edilmeyen Ceuta ve Melilla’dan çekilmedi.

FAS'IN 'İŞGAL ALTINDAKİ TOPRAKLAR'I

Fas yönetimi ise bağımsızlığını kazandığı 1956 yılından itibaren Ceuta ile Melilla’nın kendi egemenliğine bırakılmasını savunuyor.

Ceuta ile Melilla’nın İspanya işgalinde olduğunu savunan Fas, konuyu daha önce BM Genel Kurulu’nda da gündeme getirdi.

İspanya ise iki şehrin Fas'ın bağımsızlığından yüzyıllar önce İspanyol egemenliğine girdiğini ve bu nedenle dekolonizasyon sürecinin söz konusu olmadığını belirtiyor.