Bağımsızlık mücadelesinin ilk adımı 107 yıl önce Samsun’da atıldı
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından yorgun düşen ve toprakları işgal edilen Türk milleti, Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yeniden tek yürek olarak Kurtuluş Savaşı’nı başlattı. Samsun’da yakılan bağımsızlık meşalesi, kısa sürede tüm yurda yayılarak milli mücadeleyi zafere taşıdı.
Bugün, Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bağımsızlık mücadelesini başlatmak üzere Samsun’a çıkışının 107’nci yıl dönümü.
Türk milletinin kaderini değiştiren bu tarihi adım, yurdun işgalden kurtarılması ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinin dönüm noktası oldu.
Atatürk’ün, 19 Mayıs 1919’da düşmanın dört bir yandan sardığı yurdu kurtuluşa götürmek amacıyla Samsun’a çıkarak Milli Mücadele’yi başlatmasının üzerinden 107 yıl geçti.
1918'DE İŞGAL
Mondros Mütarekesi’nin 30 Ekim 1918’de imzalanmasının ardından İzmir’i Yunanlılar; Adana’yı Fransızlar; Antalya ve Konya’yı İtalyanlar işgal etti.
Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a İngiliz askerleri çıktı. İngiliz donanması ise 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.
YURDUN KURTULUŞU İÇİN ADIM
Vatan toprağını korumak için yıllarını cephelerde geçiren ve Yıldırım Orduları Grup Komutanlığından 3 Kasım 1918’de İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, yurdun kurtuluşu için harekete geçti.
Samsun ve çevresindeki Rumlar, 17-18 Mart 1919’da Samsun’a asker çıkaran İngilizlerin de desteğiyle çete baskınları düzenleyip kargaşa çıkararak, Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7’nci maddesi gereği bölgeyi İtilaf Devletleri’nin işgaline açmak istiyordu.
1919'DA İSTANBUL HÜKÜMETİ'NE NOTA VERİLDİ
Bu gelişmeler üzerine Türk halkı kendini savunmak için teşkilatlanmaya, can ve mal güvenliğini korumaya çalışınca durumdan endişe eden İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkomutanlığı, 21 Nisan 1919’da İstanbul Hükümeti’ne nota vererek bölgedeki gerilimin yatıştırılmasını ve Rumlara karşı yapıldığı öne sürülen saldırıların önlenmesini talep etti.
ATATÜRK, BANDIRMA VAPURUYLA İSTANBUL'A GELDİ
Bölgede asayişi sağlaması için 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilen Mustafa Kemal, İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un ertesi günü Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan yola çıktı.
10 MAYIS'TA SAMSUN'DA
Mustafa Kemal ve arkadaşları, Samsun’a ilk adımlarını 19 Mayıs’ta Reji İskelesi’nden attı. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar tarafından kentin bütün iskeleleri bombalanmış, yalnızca Fransızlara ait Reji (Tekel İdaresi) İskelesi sağlam kalmıştı. Fransızlar o dönemde Samsun’da kurulu bir fabrikada sigara üretiyordu. Bu nedenle iskelenin adı “Tütün İskelesi” olarak da anılıyordu.
Samsun’a gelişinin İngilizlerde tedirginlik oluşturması üzerine Mustafa Kemal, burada 6 gün kaldıktan sonra 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.
HAVZA’DA İLK MİTİNG YAPILDI
Ülkenin kurtuluşuna giden yolda Mustafa Kemal Paşa’nın ikinci durağı olan Havza’da, ilk miting gerçekleştirildi. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla düzenlenen mitingde, İzmir’in işgali protesto edildi.
ÖNEMLİ DÖNEMEÇ: AMASYA
Bir sonraki durağı Amasya olan Mustafa Kemal, 18 gün boyunca Havza’da Milli Mücadele için önemli çalışmalar yürüttü.
Havza’daki hareketlilikten haberdar olan İngilizlerin baskısı sonucu 9. Ordu Müfettişliği görevinden alınan Mustafa Kemal, Havzalılara sivil olarak veda etti.
MÜCADELE ATEŞİ ANADOLU’YA YAYILDI
Gazi Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının Samsun’a çıkarak yaktığı kurtuluş meşalesi; Amasya, Erzurum ve Sivas’ta da büyüyerek tüm yurda yayıldı. Milli Mücadele’nin ardından 29 Ekim 1923’te kurulan Türkiye Cumhuriyeti, bu yıl 103’üncü yaşına giriyor.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Temel Eğitim Bölümü Sınıf Eğitimi Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, Milli Mücadele’nin Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olduğunu söyledi.
İSTANBUL'UN İŞGALİ
Mondros Mütarekesi’nin 7’nci maddesinin işgallere zemin hazırladığını belirten Çağlayan, başta İstanbul ve Boğazlar olmak üzere Anadolu’nun farklı bölgelerinin işgal edildiğini hatırlattı.
Samsun’a da 9 Mart ve 17 Mayıs 1919’da İngiliz askerlerinin çıkarıldığını ifade eden Çağlayan, “Milli Mücadele, Türk milletinin bu toprakları vatan olarak koruma mücadelesidir. Sadece bağımsızlığın ve vatan bütünlüğünün değil, milli ve manevi değerlerin de korunma mücadelesidir.” dedi.
SAVAŞ YORGUNU TÜRK MİLLETİ YENİ BİR MÜCADELEYE BAŞLADI
Mustafa Kemal Paşa ve silah arkadaşlarının, işgal altındaki İstanbul’da yaptıkları değerlendirmeler sonucunda Milli Mücadele’nin Anadolu merkezli yürütülmesinin kaçınılmaz hale geldiğini anlatan Çağlayan, şunları kaydetti:
“Mustafa Kemal Paşa’nın 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a görevlendirilmesiyle Anadolu’nun büyük bölümü onun sivil ve askeri denetimine verilmiş oldu. Böylece Mustafa Kemal Paşa, Türk milletinin makus talihini yenmek adına 19 Mayıs 1919’da Samsun’a adım attı. Ancak burada önemli olan, Anadolu merkezli Milli Mücadele fikrinin başarıya ulaşıp ulaşamayacağı konusundaki belirsizlikti. Türk milleti uzun savaş yıllarının ardından yorgundu. Yeni bir mücadeleyi başlatabilecek enerjiye ve cesarete sahip olup olmadığı ilk kez Samsun’da görüldü.”
KURTARAN ŞEHİR: SAMSUN
Samsun’un Milli Mücadele’deki kritik rolüne dikkat çeken Çağlayan, “Samsun’un en önemli rolü, Anadolu merkezli milli mücadele fikrinin gerçekleştirilebileceğine Mustafa Kemal Paşa’yı ikna etmiş olmasıdır. Bu nedenle ‘Kurtaran şehir’ ifadesi, Samsun için son derece yerindedir.” ifadelerini kullandı.