Oryantal sınıf atladı

Oryantal geri döndü, üstelik statü atlayarak ve itibar kazanarak... Artık üniversitelisinden doktoruna kadar hobi veya spor için oryantal yapanlar çoğalıyor. Boğaziçi Üniversitesi Mezunlar Derneği'nde ders veren Çiçek Hoca son zamanlarda oryantalin sadece Türkiye'de değil Amerika ve Avrupa'da da popüler olduğunu söylüyor

Türkiye'deki altın çağını 1960'lı yıllarda yaşayan oryantal dans son zamanlarda yeniden popüler oldu. Üstelik o 'altın çağ'dan miras kalmış, insanların bugün bile 'oryantal dans' denildiğinde akıllarına gelen kimi olumsuz çağrışımları neredeyse tamamen değiştirecek bir biçimde kıymete binerek.

Oryantalin altın çağı dediğimiz dönemlerde, Elmadağ'daki lüks kulüplerde raks ederek geçirdiği hayatı, bir kış gecesi İstiklal'deki Büyük Parmakkapı Sokak'ta, kolunun altında rakı şişesiyle sona eren ve dayaktan mı yoksa donarak mı öldüğü soruşturulmaya bile değer görülmeyen Pandora'sı vardı. Çıkmadık pavyon ve çadır bırakmayarak stajını geçirdiği Anadolu'dan İstanbul'a geldiğinde bile erkek şiddetinden kurtulamayan Zennube'si; Nişantaşı'ndaki evinde 100 küsur sentetik morfin hapı, iki şişe viski içip intihar eden, sahnelerin ve Yeşilçam'ın en güzel kadınlarından Seher Şeniz'i vardı

Bugünün ise Boğaziçi Üniversiteli ya da konservatuarlı; doktor ya da mühendis; ev kadını ya da öğrenci, imrenilerek izlenen, hobi veya spor için dans eden oryantal dansçıları var. Bugün, bir zamanlar 'televizyona çıkarılsın mı çıkarılmasın mı' tartışmalarına konu olan oryantal dansın yarışmaları düzenleniyor, çağdaş dansın, balenin, tangonun, salsanın öğretildiği saygın merkezlerde eğitimi veriliyor.

Boğaziçi Üniversitesi Mezunlar Derneği'nde (BÜMED) ders veren Çiçek Hoca'ya göre oryantal dans son yıllarda yalnızca Türkiye'de değil Amerika ve Avrupa'da da çok popüler. Bunun en büyük nedenini ise 'insanlar her şeyi tüketti, artık huzura ihtiyacı var, bu da Doğu'nun değerlerinde var' diyerek, tüm dünyada Doğu kültürüne duyulan ilginin artmasıyla açıklıyor.

Çiçek Hoca, İstanbul Üniversitesi Devlet Konservatuarı'nda bale okumuş, Boğaziçi Üniversitesi İngilizce Öğretmenliği'nden 1995'te diploma almış ve yüksek lisansını da yine bale bölümünde yapmış. Önemli konferanslarda Türk ve dünya dans tarihi başlıklı konulara konuşmacı olarak katılmış. Dansla iç içe geçen böyle bir hayata rağmen oryantal dansla ciddi bir şekilde tanışması burada değil de Amerika'da olmuş. Master tezi kapsamında ele aldığı üç Amerikalı modern dansçıyı incelerken, danslarının kökeninde oryantal dansın bulunduğunu görünce o da bu egzotik dansı öğrenmeye karar vermiş. Türkiye'ye dönünce de oryantal denince aklımıza gelen ilk isim olan ve muhteşem dansıyla herkesi büyüleyen Nesrin Topkapı'dan dersler almış.

GÖBEK DANSI İÇ GÜZELLİĞİNİ YANSITIR

Kendi dansını 'baletik-oryantal' adıyla tanımlayan Çiçek Hoca, 'iç güzelliği yansıtma' ve 'ruh- beden bütünlüğünü sağlama' gibi özellikleri olan bu dansta kendisi için daha çok sanatsal kaygıların öne çıktığını söylüyor. Çiçek Hoca'ya göre yine oryantal dans, kadınların duygusal, romantik ve estetik yönünü geliştiriyor. 10 yıllık eğitimcilik tecrübesinde, 'Ben çok kiloluyum, derslere katılabilir miyim?' diye soran anneannelere bile oryantal dans eğitimi vermiş.

Boğaziçi'nde Çiçek Hoca'nın verdiği dersler, her bir kurun iki ay sürdüğü beş kur üzerinden gerçekleştiriliyor. Eşofman gibi rahat kıyafetlerle ve bele dolanan 'Shakira kemeri'yle girilen derslerde 3 ve 4. kurlardan itibaren zil ve şalla çalışılıyor. Beş kuru bitirenler ise Çiçek Hoca'nın geçen yıl kurduğu Boğaziçi Oryantal Dans Topluluğu'na girme ve çeşitli temsillerde sahne alma fırsatı buluyor. Bu arada belirtelim, BÜMED'de oryantal dersi almak için Boğaziçi mezunu olmanız şart değil, kurs dışarıdan katılmak isteyenlere de açık.

Meditasyona alternatif

Boğaziçi Üniversitesi Mezunlar Derneği'ndeki oryantal atölyesine katılanların profili bu dansın, yine katılımcıların deyimiyle ne kadar 'itibar kazandığının' bir göstergesi. Derslere katılanların anlattıklarına bakılırsa, meditasyona yeni bir alternatif geliyor

Saadet Şahinkaya: 1977 yılında Boğaziçi İşletme'den diploma alan Saadet Şahinkaya üç yıldır burada Çiçek Hoca'dan ders alıyor. Uzun yıllar özel sektörde mali koordinatörlük yaptıktan sonra emekli olunca oryantal dansla ilgilenmeye karar vermiş. Aynı zamanda Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği'nde aktif olarak görev alıyor. 'Oryantal dans ilgimi çekiyordu, birkaç figür öğreneyim diye geldim, Çiçek Hoca'yı çok sevince bu işten daha fazla keyif almaya başladım. Üç yıldır derslere katılıyorum. Çiçek Hoca bize pozitif enerji veriyor, dersten ağzımız kulaklarımızda çıkıyoruz' diyen Şahinkaya, bazen arkadaş meclislerinde, fasıllı, sazlı sözlü eğlencelerde dans ettiğini, çok eğlendiğini ve arkadaşlarının da şaşkınlıkla karışık bir beğeniyle kendisini izlediklerini söylüyor.

Nurten Alişan: Cerrahpaşa'da ihtisas yapmış anestezi uzmanı Dr. Nurten Alişan, küçüklüğünden beri oryantalden hoşlandığını ama hiç dans etmeyi denemediğini söylüyor, ta ki dört ay önce bu kursa gelene kadar. 'Derslere başladığımda oryantalin teknik ve estetik bir şey olduğunu gördüm, aslında sanatsal yanı güçlü bir dans ve öğrenmesi de o kadar kolay değil' diyen Alişan, aynı zamanda form tutmasını sağladığı için kursa daha uzunca bir süre devam edeceğini söylüyor. Alişan'ın dikkat çektiği bir nokta da oryantalin Latin danslarına bezeyen yönü. Ona göre iki dans arasında hem figürler hem de 'sıcaklık' bakımından bir akrabalık var ve bu dans sıcakkanlı Anadolu insanının tabiatına çok uygun.

Deniz Maden: Bizim izlediğimiz dersin en küçük öğrencisi lise ikinci sınıfta okuyan Deniz'di. Deniz aslında pek de istemeden başlamış oryantale. 10 yıldır oryantal dans öğrenmek isteyen Boğaziçi mezunu annesi kursa başlamaya karar verince yalnız gitmemek için kızı Deniz'i de ikna etmiş. Fakat ilginç olan annesinin bir süre sonra bırakmasına rağmen, Deniz'in kursa devam etmesi. 'İlk derste çok rahatlamıştım, kafanı boşaltıyorsun burada, stres atmanı ve kendini iyi hissetmeni sağlıyor, başlangıçta biraz zor ama bir-iki dersten sonra alışıyorsun ve daha eğlenceli oluyor, tam anlamıyla öğrenmek istiyorum bu dansı' diyor Maden.

Bu dans erkeğe de yakışır

Her ne kadar çoğunluk oryantalin kadın dansı olduğunu düşünse de bu dansı ders verecek kadar iyi yapan erkekler de var; Yıldız Teknik Üniversitesi'nde Modern Dans okuyan ve aynı zamanda konservatuar öğrencisi olan Erhan Ay gibi... Üç yıldır HB Ajans'ta oryantal dans eğitimi veren Ay, ailesinden aldığı yeteneğini henüz çocuk yaşlarda geliştirmiş. Ankara'da modern dans eğitimi aldığı sırada oryantale de 'şöyle bir bakayım' diyerek başlamış. Ancak kısa bir sürede kendini geliştirmiş ve oryantal dans eğitmeni ayrıldığında onun yerine geçecek kadar çabuk kapmış bu işin inceliklerini

Ancak oryantal dansçıları cinsel bir obje olarak görme geleneğinin olduğu bir yerde erkek dansçı olarak kimi zorluklar yaşamış Örneğin bir defasında sahneye çıktığında bazı erkekler salonu terk etmiş. Ama yine de bu tür olumsuz deneyimlerine rağmen, yanlış bulduğu bu anlayışın zamanla zayıfladığını düşünüyor.

Televizyondaki oryantal yarışmalarının bu dansın itibarına katkıda bulunup bulunmadığını sorduğumuzda, Erhan Ay şu cevabı veriyor: 'Evet, sonuçta o bir yarışmaydı, reyting için yapılıyordu ama katkısı muhakkak olmuştur.' Fakat ona göre bu itibar, yarışmalardan öncesine dayanıyor; 'Asena ya da Anadolu Ateşi gibi sanatçı ve toplulukların gerek kıyafetleriyle, gerekse ritim ağırlıklı müziklerle sahne alarak, oryantal dansa sanatsal yorum getirmeleri bu dansa bakışı değiştirdi.'

Ay, son iki-üç senedir yılbaşında Ankara ve İstanbul'da sahneye çıktığında; bir yandan 'seni izledikten sonra erkeklerin de oryantal yapabileceğini anladım' diyenler, diğer yandan resim çektirmek isteyenler gibi moral verici birçok olayla da karşılaşmış.

Tabii bu ilginin büyük bir kısmının kadınlardan geldiğini tahmin edebilirsiniz. Kadınların gösterdiği ilginin boyutlarını açıklarken, hayatına giren iki sevgilisinin de kendisini dans ederken görüp hoşlandığını sözlerine ekliyor, bütün erkeklere tavsiye ederek.