Türk Müziğine yüzden fazla eser kazandıran Osmanlı Padişahı

Türk musikisinde ekol haline gelmiş bu dahi bestekar, III. Selim. 

Sultan III. Selim’in Topkapı Sarayı’nda sürdüğü yirmi senelik tac ve taht saltanatının yanı sıra, çocukluğundan beri bütün içiyle, ruhu ile bağlandığı bir de mûsikî saltanatı vardı.

Sultan III. Selim Han. 1761-1808 yılları arasında yaşayan Sultan, Türk Musikimizin köşe taşıydı. Günümüze altmıştan fazla bestesi ulaştı.

Sultan III. Selim Han'ın musiki hayatı

Sûzidilârâ fasıl ve âyininin bestekârı eski edebiyatımızın Şeyh Galipleri, Esrar Dede’leri ile çağdaş bir şairi, Mevlânâ dergâhının yumuşak gönüllü bir dervişi olan bu içli, hisli insan, şehid edilinceye kadar yaşadığı günleri, seneleri, Sadullah Ağa, Ârif Mehmed Ağa, Tanbûri İzak, Abdülhalim Ağa, Hamami-zâde İsmail Dede gibi büyük ustalarla geçirdi. Bu ustalar ses âlemine ibdâkâr kabiliyetleri ile yeni yeni şaheserler kazandırıyorlardı. III. Selim, devrinin bu güzide sanatkârlarını davet eder, gece gündüz bunlarla vakid geçirirdi.

Mûsikîye genç yaşında başlamış ve bu güzel sanatla en ziyade şehzâdeliği zamanında meşgul olmuştur. Tahta çıkınca saltanat gaileleri, hükümet işleri, yenilik teşebbüsleri onun bu meşguliyetine az çok mâni olmuşşsa da , vakid buldukça yine yeni yeni besteler vücûde getirmekten geri kalmamış ve kendisinin doya doya uğraşamadığı bu güzel sanat müntesiblerini dâima teşvik ve himaye etmiştir.

Sultan III. Selim'in Mescid i Nebevi'deki Naatı

Günümüz Türkçesiyle

"Ey iyilikler, güzellikler kaynağı Efendim! Şahlar, şefkatlerini kölelerinden esirgemezler, beni dertlerimin ızdırabından kurtar!

Sana olan iştiyakım her an içimde yanmaktadır. Onun alevleri gönlümdeki ateşin şiddetini artırıyor.

Dokuz kat göğün, bütün kâinatın melekleri insanları ve cinleri senin hizmetkârındır. Padişahlar sana hizmet ederek şan ve şöhret kazanırlar.

Peygamberlik sarayının yüce sultanı lutf edip himmet buyursa, izin verse de, O'nu anmak, salat ü selam getirmek daimi virdim olabilse.

O'nun temiz ruhuna binlerce salat-ü selam olsun! Sevgili Efendim!

Bu ihamî kölen Şefaatine nail olmak için ruhsat dilenmektir."

II. Selim’in mûsikî hocaları Kırımlı Ahmed Kâmil Efendi ve Tanbûri Ortaköylü İzak’tır. Ahmed Kâmil Efendi’den usûl ve eser meşk etmiştir. İzak ise tanbur hocası idi. Bilhassa peşrev ve saz semaileriyle o devrin ünlü bestekârlarından biri olan İzak’a karşı padişahın fevkalâde hürmet ve teveccühü vardı. Yanına geldiği zaman ayağa kalktığı söylenir. Bürgün huzurda icra edilecek Küme Faslı’na geç kalan İzak’ı, harem ağaları içeri bırakmamışlar ve biraz incitmişler. Perde arkasından bu hali gören padişahın fena halde canı sıkılmış ve köleye, -Senin gibi binlerce köle bulurum;ama İzak gibi bir üstad bulamam-diye adamakıllı haşlamış. Böylece, padişahın da iyi bir mûsikîşinas olması ve bu sanatı, sanatkârları himaye ve teşvik etmesi sayesindedir ki bu devirde mûsikîmiz en feyizli, en verimli, en mükemmel bir merhaleye erişmişti.

Aynı zamanda usta bir tamburi, neyzen ve hanende olan Sultan III. Selim'in "İlhami" mahlasını kullanarak yazdığı şiirlerden oluşan bir de divanı var.

Bu şiirlerden 42 beyitlik olanı, Medine'de Peygamber Mescidinin ön tarafındaki on iki sütuna yazılıdır.

Sultan Selim'in en sevilen eseri, 'Şehnaz şarkı' olarak kayıtlarda yer almaktadır.

Başlıca eserleri

Acem Aşiran Şarkı Dinle sözüm ey dil–ruba Aksak

Arazbar Şarkı Oldu gönül sana mail Ağır Aksak Semai

Bûselik Şarkı Bir pür–cefa hoş dilberdir Aksak

Büzürg Beste Aşkınla havalandım bilaneliğim gel de gör Hafif

Evcara Beste Mevc–ı atlas–ı felekte bu havadan geçtim MuhammesHüzzam Köçekçe Bir gonca–ı nevres–fidan Aksak

Hüzzam Şarkı Gönül verdim bir civane Aksak

Mahur Tavşanca Ne ararsam sende mevcut SofyanMahur Şarkı Sen şeh–ı hüsn–ı bahasın Ağır Aksak Semai

Mahur Beste Teşrif–ı kudümün gözetir şevk ile canım

Mahur Şarkı Gel açıl gonca–dehen zevk edecek günlerdir Şark–ı Devr–i Revani 

Muhayyer–Sünbüle Şarkı Bir yosma şuh–ı dil–ruba Ağır Düyek

Muhayyer–Sünbüle Ağır Semai Dem o demlerdi ki edip hemdem–ı ülfet beni Sengin Semai

Muhayyer–Sünbüle Şarkı Ey gonca–i nazik–tenim Düyek

Nevâ–Bûselik Şarkı Çünki ey şuh–ı fedayi Düyek

Nihavend Şarkı Olmasın mı mübtelası serseri Ağır Aksak

Nihâvend–i Kebîr Şarkı Gel azm edelim bu gece Göksu’ya beraber Ağır Aksak SemaiPesendîde Beste Her ne dem sakıy elinden sagar–ı işret gelir Çenber

Pesendîde Yürük Semai

Yine gül safaya mecbur ne esir–ı dil–rübadır Yürük Semai

Pesendîde Ağır Semai Ziver–ı sine edip ruh–ı revanım diyerek Ağır Aksak Semai

Rast İlahi Andelib olmak dilersen ol güle Nim Evsat

Rast–ı Cedîd Beste Çeksem o şuhu sineye hulyalarım gibi

Hafif Saba Şarkı Bu dil üftade ol kakül–ı yare Düyek

Suz–i Dilara Şarkı Gülşende yine meclis–ı rindane donansın Curcuna

Suz–i Dilara Şarkı Nihal–ı kaametin bir gül–fidandır Aksak

Suz–i Dilara Yürük Semai Ab–u tab ile bu şeb haneme canan geliyor Yürük Semai

Suz–i Dilara Beste Çin–i giysusuna zencir–i teselsül dediler HafifSuz–i Dilara Ağır Semai

A gönül cur–a mıyız kar–ı penah eyleyelim Ağır Aksak Semai

Suz–i Dilara Beste Kenan–ı aşkını çekmek o şuhun hayli müşkil Darbeyn

Suz–i Dilara Ayin Dilberi vü bidili esrarı mast Değişmeli

Şehnaz Şarkı Bir nevcivana dil mübteladır Aksak

Şehnaz–Buselik Şarkı Bugün bi–aman gördüm

Şevk–Efza Şarkı Ey serv–ı gülzar–ı vefa niçin ettin bize cefa Aksak

Şevk–i Dil Ağır Semai Aman aman yetişir bu edaların canım Aksak Semai

Şevk–i Dil Yürük Semai Nive bir yakılayım tab–ı ruhun mehveşine Yürük Semai

Şevk–u Tarab Kâr Der sipihr–ı sine–em dağ–ı muhabbet kevkebe Ağır Hafif

Şevk–u Tarab Durak Girandır çeşm–ı dilde hab–ı gaflet ya Resulall Durak Evferi

Şevk–u Tarab Yürük Semai Gönlüm yine bir gonca–ı nazik–tene düştü Yürük Semai