'Türk döneri' mi 'Alman döneri' mi?
Tescil savaşları Avrupa’ya taştı
Türkiye ile Almanya arasında uzun zamandır süregelen tatlı-sert bir “döner savaşı” var.
İki ülke de ürünü sahiplenmeye çalışıyor ve “döner benim” diyor. Öyle ki bu konuda tescil girişimleri bile yürütülüyor.
Alman siyasetçiler, bu konuyu seçim yatırımı olarak görüp kampanyalarında seçmene “döneri Almanya’ya kazandıracaklarına” dair vaat veriyor.
O KADAR İNANÇLA SAVUNUYORLAR Kİ NEREDEYSE BİZİ DE İKNA EDECEKLER
Almanya’nın bu lezzeti sahiplenme çabalarını şaşkınlıkla izliyorum. Ancak o kadar ısrarcı ve kendilerini parçalarcasına savunuyorlar ki, gerçekleri bilmeme rağmen neredeyse beni bile ikna edecekler.
Almanların el attırarak "Dönerin özünde yaprak et şart, kıyma ile yapılana döner diyemezsiniz." söylemleri, yiyeceği ne kadar sahiplendiklerinin bir kanıtı niteliğinde...
Aslında “döner” tabii ki Türkiye’nin.
Türk döneri, Türkiye’de uzun zamandır bilinen ve Osmanlı mutfağından köken alan tariflere dayanıyor.
Almanya’da ise özellikle Berlin’de, 1970’lerden itibaren Türk göçmenlerce popüler hale geldi ve bugün ülke mutfağının ayrılmaz bir parçası oldu. Türk göçmenlerin ekmek arası “street food” olarak geliştirdiği versiyon üzerinden Avrupa kültüründe yer buldu. Bu varyasyonlar zamanla kendi stilini yarattı. Sadece bu.
Dönerin hangi ülkeye ait olduğu tartışması ise 20 yılı aşkın süredir devam ediyor ve bir nesil, bu tartışmanın içine doğduğu için gerçek konusunda yeterince aydınlanabilmiş değil.
Geçenlerde Almanya’ya küçük yaşta gitmiş ve şu anda torunları olan bir arkadaşımı aradım. Kendisi orada gıda işiyle ilgileniyor.
Sordum: “Sence döner Türkiye’den Almanya’ya mı gitti, yoksa biz mi onlardan aldık?”
“DÖNER VERİP, MERCEDES ALDIK”
Cevabı aynen şöyle oldu: “Almanlar bilmez ki döneri. Onlar patates-sosisçi. Döneri onlara biz öğrettik.”
Bir de ekledi: “Döner verip, Mercedes aldık.”
TESCİL SÜRECİNDE YAŞANANLAR
Türkiye, döner kebabın geleneksel bir ürün olarak AB’de tescillenmesi için başvuru yaptı. Almanya başta olmak üzere bir dizi ülke bu başvuruya itiraz etti; bunun sonucunda tescil girişimi zora girdi. Tartışma hem kültürel bir meseleye hem de ticari/markalama hamlelerine dönüştü.
Almanya’da Bavyera eyaletinde bazı çevreler, “döner” yerine “Söner” gibi isimleri tescil ettirme girişiminde bulundukları iddiasını gündeme getirdi.
TÜRK DÖNERİ İLE ALMANYA'DAKİ DÖNERİNİN FARKLARI
Türk döneri yağlı ve çok lezzetlidir. Almanya'daki döneri daha yağsızdır ve görece lezzetsiz bulunur.
Türk dönerinin içinde patates kızartması olmaz; az malzemeli salata kısıtlı miktarda konur. Almanya'daki dönerinin içinde çok çeşitli malzeme bulunur ve ete yakın miktarda salata konur.
Türk dönerinin içinde sos yoktur. Almanya'daki dönerinin içinde bol sos vardır.
Türk döneri de Almanya'daki döneri de et ve tavuktan yapılabilir.
KANIT İÇİN SÖZLÜ TARİH ÇALIŞMALARINA GEREK VAR
“Döner Türkiye’nin” demekle bitmiyor; aynı inançla bizim de bir kampanya düzenlememiz gerekiyor. İki dilli bir film, hatta yaşayan tarihlere sorulan bir kanıt belgeseli hazırlamak gerekiyor.
Bugün Avrupa’da tartışılıyor olabilir; ama doğduğu yer bellidir: Döner Türkiye’nindir.
Çünkü döner yalnızca bir yiyecek değil; bu toprakların hafızası, emeği ve yolculuğudur.