Yeni Soğuk Savaş’ın yeni teknoloji yarışı: ABD ile Çin’in yapay zeka mücadelesi

Soğuk Savaş’ta dünyanın o zamanki iki süper gücü ABD ile Sovyetler Birliği’nin askeri güçleri ile ekonomik güçlerinin yanı sıra teknoloji kapasiteleri de önemli bir mücadele alanıydı.

Nükleer silahlar, uzay yarışı, uydular; Soğuk Savaş döneminin rekabet alanlarıydı.

YENİ SOĞUK SAVAŞ’TA YENİ CEPHE

Günümüzde de ABD ile Çin arasındaki çok yönlü rekabet ve gerilim, Soğuk Savaş’a benzetiliyor.

Yeni Soğuk Savaş’ın teknoloji sahasındaki mücadelesi de yeni bir alan üzerinden yaşanıyor.

Çin ile ABD nükleer başlıklar veya uzay yolculuklarında değil yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesinde yarışıyor.

DEV TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNİN SAVAŞI

ABD, bu mücadelede OpenAI, Google, Anthropic, Meta, NVIDIA gibi yapay zeka teknolojileri geliştiren büyük şirketleriyle önemli bir avantaja sahip.

Çin ise Alibaba, Baidu, Tencent, DeepSeek gibi şirketlerle ABD ile kıyasıya bir yarış içinde.

İki ülke arasındaki yapay zeka mücadelesi temel olarak 4 başlık üzerinden yaşanıyor.

1. CEPHE: YAPAY ZEKA MODELLERİ

Yapay zeka savaşının vitrinini, doğrudan kişilerin kullandığı yapay zeka modelleriyle ilgili yarış oluşturuyor.

OpenAI'ın ChatGPT'si, Google'ın Gemini'ı, Anthropic'in Claude'u ve Meta'nın Llama'sı ile “yapay zeka nizamı”ndaki ABD hegemonyasının karşısına Çin de DeepSeek’i, Alibaba'nın Qwen'i, Baidu'nun Ernie'siyle çıkıyor.

Modellerin kimisi günlük kullanıcının ihtiyacına cevap veriyor kimisi de farklı farklı daha teknik alanlarda dikkat çekiyor.

ABD: KULLANIMI YOĞUN

ABD şirketlerinin geliştirdiği modeller dünya çapında halihazırda en yaygın kullanılan modeller olarak öne çıkıyor.

Analiz, kodlama, veri toplama, görsel üretme gibi alanlarda öne çıkan ChatGPT için OpenAI, haftalık 800 milyondan fazla kullanıcıya ulaştığını açıkladı.

Gemini da özellikle Google’un sunduğu hizmetlerle olan senkronizasyonunun etkisiyle ayda 650 milyon kullanıcıya ulaşmış durumda.

ÇİN: İDDİALI GELİŞİM

Çin’in oyuna dahil etmesiyle “Batı Kampı”nda kaygı yaratan son silahı DeepSeek, matematik ve kodlama alanlarındaki başarısıyla ilk aylarda hızla 100 milyon kullanıcıya ulaşarak, ABD’deki milyarlarca dolarlık yapay zeka yatırımlarına meydan okudu.

Alibaba’nın yapay zeka uygulaması Qwen de Alibaba’nın e-ticaret ve bulut hizmetleriyle ayda 300 milyonun üzerinde kullanıcıya ulaştı.

DEEPSEEK KRİZİ

ABD’nin alandaki üstünlüğüne ilk olarak 2025’in başlarında DeepSeek’in ortaya çıkışıyla gölge düştü.

Milyarlarca dolarlık ABD modellerinin karşısına düşük bütçeli bir yatırım olarak çıkan DeepSeek, kullanıma açılmasının ardından ABD’de en çok indirilen ücretsiz uygulama listesinde başa çıkıp ABD’li rakiplerin hisse değerlerinde ciddi düşüşe neden oldu.

ABD ÖNDE; ÇİN FARKI KAPATIYOR

DeepSeek’in çıkışı, ABD’de yapay zeka modellerine harcanan parayla ilgili tartışmalar başlattı.

En gelişmiş modeller önemli ölçüde halen ABD’nin elinde. Ancak yarışa geriden başlamasına rağmen hızla fark kapatmaya devam eden Çin, artık ABD’nin sanıldığı kadar gerisinde değil.

KÜRESEL PAZARLA YARIŞABİLEN ‘ÇİN ULUSAL PAZARI’

Çin’in 1,5 milyara yakın nüfusuyla sahip olduğu devasa iç pazar, Çinli şirketlere modellerini yüz milyonlarca kullanıcıyla gerçek hayatın farklı alanlarında test etme ve geliştirme olanağı sunuyor.

ABD’li şirketler yapay zeka modellerini dünyanın dört bir yanında kullanıma sunarak küresel bir kullanıcı ağı oluştururken, Çinli şirketler de kendi ülkelerindeki dev kullanıcı kitlesini güçlü bir test ve kullanım alanına dönüştürebiliyor.

2. CEPHE: ÇİPLER

Yapay zeka sistemlerini çalıştırmak için çok güçlü bilgisayarlar gerekiyor.

Yarışın ikinci aşaması da bu bilgisayarları çalıştırmak için gereken gelişmiş çiplerin elde edilmesinde yaşanıyor.

ÇİP KISITLAMALARI

ABD’nin çip alanındaki kuşkusuz en büyük silahı; yapay zeka sistemlerinin çalıştırılmasında kullanılan gelişmiş çipleri tasarlayan NVIDIA şirketi.

NVIDIA’yı safında bulunduran ABD, bu alandaki farkı kapatamaması için çipler konusunda Çin’e teknoloji kısıtlamaları uyguluyor.

ÇİN MALI ÇİP YATIRIMLARI

Çin tarafı ise bu alanda rakip cepheye olan bağımlılığını azaltabilmek için başta Huawei olmak üzere büyük teknoloji şirketleri eliyle kendi yapay zeka çiplerini geliştirmeye çabalıyor.

Çip geliştirme çabası yalnızca ABD şirketlerine bağlı kalmamak için değil aynı zamanda Çin’e özgü yapay zeka teknolojilerini de baştan sona oluşturabilmek için elzem olarak görülüyor.

TAYVAN GERİLİMİNDE ÇİP DETAYI

Çin’in son yıllardaki Tayvan’a karşı geriliminde de çip meselesiyle ilgili bir detay gözden kaçmıyor.

Tayvan merkezli TSMC’nin dünyanın en gelişmiş çip üreticilerinden biri olması, Tayvan’ın etrafında zaman zaman iştahlı şekilde dolaşan Çin gemilerinin motivasyonuyla ilgili fikir veriyor.

3. CEPHE: VERİ MERKEZLERİ

Mücadelenin bir diğer cephesi ise yapay zeka uygulamalarının çalışması için gerekli olan devasa veri merkezleri alanında yaşanıyor.

Yapay zekâ savaşı artık yalnızca model geliştirme değil, bu modelleri çalıştıracak hesaplama gücünü kurma yarışına da dönüşüyor.

HESAPLAMA ALTYAPISINDA ABD ÜSTÜNLÜĞÜ

5 binden fazla veri merkezi bulunan ABD’nin bu alanda bariz bir üstünlüğü bulunuyor.

ABD, veri merkezleri başlığında yalnızca Çin’le değil ekonomi ve teknoloji alanındaki diğer önde gelen ülkelerle de kıyaslandığında farkı epey açmış durumda.

Giderek yazılım yarışının ötesine geçerek altyapı yarışına dönen yapay zeka savaşında Google, Microsoft, Amazon ve Meta gibi teknoloji şirketleri veri merkezleri için milyarlarca dolarlık yatırımlarına da devam ediyor.

ÇİN’İN BATISI VERİ BANKASI

Veri merkezi alanındaki farkı kapatmak için de hızla hamleler yapan Çin, meseleyi ulusal bir stratejinin parçası olarak ele alıyor.

Çin, 2022’de başlattığı “Doğu Verileri, Batı Hesaplaması” projesi ile boş arazilerin bol olduğu batı eyaletlerini devasa birer hesaplama ve veri depolama merkezine dönüştürüp, nüfusun yoğun olduğu doğu eyaletlerindeki verileri de batı eyaletlerinde işleyerek maliyetleri düşürmeyi hedefliyor.

Çok ciddi bir elektrik ihtiyacı duyan veri merkezleri alanında Çin’in bir diğer avantajı ise dünyanın en büyük elektrik üreticisi olması.

4. CEPHE: ASKERİ TEKNOLOJİLERE ENTEGRASYON

ABD ile Çin arasındaki yapay zeka rekabetinin en kritik alanlarından biri de askeri teknoloji.

Askeri teknoloji yarışındaki rekabet geleneksel konvansiyonel silahlardan insansız araçların kendi kararlarını alabildiği otonom yapay zeka sistemlerine kaymış durumda.

PENTAGON YOĞUN MESAİDE

Bu hedef doğrultusunda Microsoft, Google, Amazon, Palantir, Anduril gibi teknoloji şirketleriyle iş birliğini arttıran Pentagon, 2023’te başlattığı Replicator programı ile düşük maliyetli ve otonom hareket edebilen hava, kara ve deniz araçlarını hızla sahaya sürmeyi hedefliyor.

Bu kapsamdan ilk prototipleri 2018’de geliştirilen ve 2021'den bu yana okyanus aşırı tatbikatlarda test edilen, insan müdahalesi olmadan okyanuslar arası seyir ve taktik analiz yapabilen Ghost Fleet Overlord insansız savaş gemileri üretildi.

ABD Hava Kuvvetleri de ilk uçuşunu 2019’da yapan, otonom XQ-58A Valkyrie uçakları ile insanlı savaş uçaklarının birlikte görev yapabileceği sistemleri test ediyor.

2020’den itibaren ABD üslerinde çevre güvenliği için kullanılmaya başlanan Ghost Robotics Vision 60 robot köpekleri ve sürü halinde hareket eden Ghost dronları da ABD’nin kullanımındaki yapay zeka destekli savunma sanayii ürünleri.

ÇİN DE İDDİALI

Çin de başta drone’lar olmak üzere birçok askeri teknoloji başlığında yapay zeka destekli uygulamaları geliştiriyor.

Bu çalışmalar doğrultusunda bünyesinden çok sayıda küçük drone taşıyıp bırakabilen Jiutian geliştirildi ve Aralık 2025’te ilk uçuşunu yaptı.

Çin geçen yıl da DeepSeek ile entegre edilerek saatte 50 km hıza kadar tamamen otonom devriye sağlayan Norinco P60 zırhlı araçlarının kullanılmasına dönük çalışmalar da yapılıyor.