70'li yıllarda Türkiye

KARARTMA-Kıbrıs barış harekatı yapıldı 1974'te... Türkiye, ikinci dünya savaşı yıllarından beri görmediği bir uygulamaya tanık oldu.Evler ve otomobiller karartıldı.Yunan savaş uçakları ani bir baskın düzenlerse şehirler ve yerleşim yerleri farkedilemesin diye, evlerin pencerelerine kalın siyah perdeler takıldı. Otomobillerin farları da koyu renkli jelatinlerle kaplandı. 6 ay kadar süren bu uygulama, 1970'leri unutamayanların da zihnine kazındı

KUYRUKLAR-1970'ler Türkiye'nin 73 cent'e bile muhtaç olduğu yıllardı. Ülke ihracat yapamıyor, elde döviz olmayınca da en zaruri ihtiyaçlar bile karşılanamıyordu. 1970'leri hatırlayanların en unutamadıkları şeyler, kuyruklardır.Tüpgaz kuyrukları, yağ kuyrukları...

MÜSAİTSENİZ AKŞAMA SİZE GELECEĞİZ-Evden eve komşuluk ilişkilerinin çok yoğun yaşandığı, 'son yıllardı'. 1970'lerden sonra komşuluk ilişkileri bir daha hiç eskisi gibi olmadı. Komşuluk ilişkilerini en iyi tarif eden söz ise, bu olmalı: Annem beni gönderdi; müsaatseniz size gelmek istiyoruz. Henüz telefonlar yeterince yaygınlaşmamıştı. Komşuların misafirliğe uygun olup olmadıkları, evin kapılarına gönderilen çocuklar tarafından öğrenilirdi

TELEVİZYON ÇOCUKLARI-Televizyonun Türkiye'de yayına başladığı yıl; 1969. Ancak yaygınlaşması 1970'lerde oldu. 1970'lerin başından sonuna, çatılar 'çatallı' tv antenleriyle kaplandı. Başlangıçta, televizyonu olmayan aileler televizyonu olanların evine misafirliğe giderlerdi. Açıkçası 1970'lerin başında, evinde televizyon olan aileler misafir yoğunluğundan illallah demişlerdi.

CUMARTESİ OKUL-İnanmayacaksınız ama, 1970'lerin başında Cumartesi günleri de okula gidilirdi. 1974'ten itibaren Cumartesi günleri yarım gün okula gitme uygulamsı sona erdirilince öğrenci milleti de bayram etti

LAKLAK-Dönemin en ünlü ve en elden düşmeyen oyuncaklarından biriydi. Bir plastik daireye bağlı v şeklinde bir ip ve o ipin iki ucunda plastikten iki top vardı. Amaç, dairesel plastiğe parmağınızı takıp topları bir üstte bir altta hızla birbirine vurdurmaktı. Bu işi ne kadar hızlı yaparsanız, o kadar becerikli sayılırdınız. Oyuncak öyle yaygınlıkla kullanılırdı ki, çocuklar da büyükler de tak - tak - tak (ya da lak lak lak) sesleri eşliğinde beceri yarıştırırlardı

GÜNEŞ TECELLİ VE CENK KORAY-En çok hafta sonları televizyon izlenirdi. Ve hafta sonları Türkiye, bu iki ekran figürüyle güne başlar, onlarla günü bitirirdi. Güneş Tecelli, geniş ve kalın kemikli gözlükleriyle, Cenk Koray ise 'soğuk esprileriyle' dönem insanlarının zihinlerine kazındı. Pazar programlarının adı TelePazar idi, bu programın evlerin hanımları tarafından en sıkıcı bulunan bölümü ise TeleSpor adıyla anılır, maçlardan görüntülere yer verilirdi.

O programın zihinlerde en çok iz bırakan iki de çizgi kahramanı vardı. Biri İtalyanca adı La Linea olan Bay Meraklı...

öbürü ise pembe panter...

KAYNANALAR DİZİSİ-Evlerin içleri henüz kalabalıktı. Evlerin çoğunda dedeler ve ninelerle birlikte oturulurdu. Dönemim anneleri için en zor şey, 'kaynanayla' birlikte yaşıyor olmaktı. Kaynanalar dizisi, 1974 yılının Mayıs ayında TRT ekranlarında yayınlanmaya başladı. Dizide, Anadolu'dan İstanbul'a göç eden Nuri Kantar ve ailesinin bu büyük şehre uyum çabalarının 'komedisi' yapılıyordu.

KURTARILMIŞ BÖLGELER - SOKAKLARDA ÖLÜMLER-12 Eylül'den sonra, 1970'lerin adı, '12 Eylül ÖNCESİ' olarak kaldı. 12 Eylül darbesini yapanlar, 12 Eylül öncesini hiç sevmezlerdi. Şehirler, mahalleler, sokaklar 'siyaseten' bölünmüştü. Bir sürü sol fraksiyon vardı. Bazı günler sokaklara çıkmak, liseye ya da üniversiteye gitmek CESARET isterdi. 1970'ler için, sokaklarda 'ölümün kol gezdiği' yıllar demek abartılı olmaz.

DEMİREL - ECEVİT - TÜRKEŞ - ERBAKAN-1970'lerin siyaset tarihi, bu 4 ismin üzerine kuruludur. Demirel, 1965'ten beri siayestin içindedir ve dönemin en başat siyaset figürüdür. Bülent Ecevit 1973'te CHP'de başrol oyuncusu olmuş ve tüm 1970'leri domine eden iki isimden biri olmuştur. Bir dönem Ecevit için, dağlara taşlara bile 'KARAOĞLAN GELİYOR' diye yazılırdı. Necmettin Erbakan, kendisinden en çok beklendiği gibi sadece Demirel ile 'ittifak' yapmadı, Ecevit'i de iktidara taşıdı. 1970'lerde Türkiye'yi koalisyonlar yönetti ve Erbakan kimin yanındaysa, O, başbakan oldu.

TARKAN VE KARAOĞLAN-Teksas - Tommiks vardı ama, İtalyanların yarattığı bu 'Amerikan kahramanlarına' rakip olarak TARKAN ve KARAOĞLAN kendilerine sağlam bir yer edinmişlerdi. Her Türk çocuğunun gönlünde, bir gün Tarkan gibi bir kahraman olmak yatardı.

SEKS SİNEMALARI VE SEKS FİLMLERİ-1970'ler, Yeşilçam sinemasının tüm 'itibarını kaybettiği' yıllar oldu. Evet Türk sinemasının en komik en klasik filmlerinin bir kısmı 1970'lerde üretildi ama, 'yerli seks filmleri' piyasaya büyük ölçüde egemendi. Her şehirde sadece bu tür filmler gösteren sinemalar olurdu. Bazı ergenler, bu sinemalarda bazen 'babalarına ya da dayılarına' da rastlayabilir; 'dumur' olurlardı. Dönemin seks filmlerinde Aydemir Akbaş, Behçet Nacar, Figen Han, Zerrin Egeliler gibi isimler çok popüler olmuşlardı

MÜJDE AR - AŞK-I MEMNU VE DÖNEMİN ÜNLÜ DİZİLERİ-Aşk-ı Memnu, dönemin en çok izlenen yerli televizyon dizilerinden biriydi. Şükran Güngör, Müjde Ar ve Salih Güney'li kadro, o günlerde büyük bir 'izleme tutkusu' yaratmıştı. Müjde Ar'ı Müjde Ar yapan da bu dizi oldu zaten. Müjde Ar'ın o dönem fiziği, dönemin 'kadın güzellik anlayışını yansıtan' en önemli figürdür

ÇOCUKLARIN KIZ MI OĞLAN MI DOĞACAĞI BİLİNMEZDİ-O yıllar, ultrason cihazlarının bilinmediği yıllar. Çocukların cinsiyetleri doğumdan önce bilinemezdi. Her anne baba, her ağabey abla, yeni doğacak bebeğin cinsiyetini doğum anına kadar merak ederdi. Bebeğin cinsiyeti, doğumdan hemen sonra ilk aons edilen bilgi olurdu.

UZUN SAÇ MODASI-1970'lerde gençler arasında uzun saç modası vardı. Bazı babalar, yakalarlarsa kesmek için, ellerinde makasla sokaklarda dolaşırlardı. Gençler saç uzatamasın diye, 'karı gibi' aşağılaması yapılırdı ama, sökmezdi: 1970'ler boyunca gençler, saçlarını omuzlarına kadar uzatmakta ısrar etti. Dönemin bu modasını uzun saçlı iki 'dönem şarkıcsı' da desteklerdi: Cem Karaca ve Barış Manço...

İSPANYOL PAÇA-1970'lerin pantolon paçalarını görünce bugün kahkahalarla gülebilirsiniz. Ayak bileklerine kadar normal inen pantolonlar, paça kısmında iki kata yakın genişler ve bir tür yelken görüntüsü alırdı. Siz yürürken, paçalarınız sürekli, bir o yana bir bu yana dalgalanırdı ve bu durum 'güzel' sayılırdı

APARTMAN TOPUKLU AYAKKABILAR-1970'lerin, bazılarına kabus gibi gelen görüntülerinden biri de bu ayakkabılardır. Yapıldığı malzeme olan EPA ön ad yapılarak, onlara epa topuklu ayakkabılar da denir. Kadınlar, 1970'lerde ayakkabıları yoluyla hayli boylarını uzatmışlardır. Yapılmış bir istatistik yok, kesin olarak bilmiyoruz ama 1970'ler kadınların yürüyüş sırasında moda uğruna ayak bileklerini en çok burktukları yıl olabilir

DİSCO DANS-1970'lerin en etkili müziği Disco olmuştur. Diskotekler henüz herkesin gideceği bollukta değildir ama, Disco müziği tüm Türkiye'de gözardı edilemez bir dinleyici kitlesi kazanmıştır

KARATE FİLMLERİ VE BRUCE LEE-Dönem sineması, yerli seks filmleri kadar karate filmlerinin de etkisi altındadır. 1970'lerin film dağıtım koşulları gereği, Türkiye'ye filmler zaten 3 - 5 yıl gecikmeli olarak gelebilmektedir. 1973'te ölen Bruce Lee ve ardılları, tüm 70'ler süresince Türk film izleyicilerinin 'beğenilerini' domine etmiştir

YAĞ SÜRÜLMÜŞ EKMEĞE ŞEKER DÖKMEK-1970'lerin çocukları sokaklarda toz toprak içerisinde oynarlardı. Sokakta yenen en önemli atıştırmalıklar da şunlardı:Sana yağı sürülmüş ekmek. Üzerine salça sürülmüş ekmek. Üzerine yoğurt sürülmüş ekmek. (Yine bazıları yoğurt üzerine toz şeker dökerdi...)

KASET KAYITLARI-1970'ler plakların devirlerini kapattığı, teyplerin ve kasetlerin sahne aldığı yıllar oldu. İlkin dev teyp bantları kullanılıyordu; sonrasında kasetler çıktı. Dönemin modası, her köşebaşında bir kasetçi dükkanı açılmasıydı. En sevdiğiniz şarkıların bir listesini verirdiniz, kasetçiler size o şarkıların kayıtlarını yapardı. Henüz telif hakları kaygısının olmadığı yıllardı. 1980'lerin ortalarında listeler hazırlayıp kasetlere kayıtlar yapmak yasaklandı

SAĞ OLASIN İZOCAM-TRT televizyonlarında ilk reklam gösterimleri 1972 yılında başladı. 1970'lerin iki unutulmaz reklam filmi: İzocam ve Eti bisküileri olmuştur.

DÖNEMİM EN ÇOK KULLANILAN DEYİMLERİ-Allah bir yastıkta kocatsın Güle güle giy üstünde paralansın Evlenmeden olmaz Yenildik ama ezilmedik

ARKAYA KAMÇI-Otomobillerle birlikte at arabalrı da şehrin yollarıydı ve 1970'lerin çocukları at arabalarının arkasına takılmayı çok severlerdi. Bu arkaya takılma hareketi tehlikeli olduğu için, at arabası sürücüleri, çocukların ellerine yüzüne gelecek şekilde atlara savurdukları kamçılarını, arkaya, çocuklara doğru da savururlardı.

MURAT 124 - HACI MURAT-Murat 124, 1971 yılında Tofaş’ın Bursa fabrikasında Fiat 124 şasesine oturtularak Türkiye’de yabancı lisansla üretilen ilk otomobil oldu. 1971-1977 arasında 134 bin 867 adet üretilen ve Hacı Murat da denilen bu otomobillerin, Tofaş'ın KUŞ SERİSİ otomobilleri üretmeye başlamasıyla ömürleri sona erdi. 1984 yılında Tofaş Serçe adıyla yeniden üretimine başlandı, 1995 tarihinde bu kez tamamen durduruldu. 1197cc'lik motoru 65hp güç üretmekte ve aracı 170km/sa hıza çıkarabilmekteydi.

BECKENBAUER VE MÜLLER VE CRUYFF-1970'lerde, televizyonun yaygınlaşmaya başlamasıyla birlikte, dünya futbolunu da izleyebilir hale geldik. 70'lerde özellikle Alman milli takımı, Türk futbolseverlerinin tutkusu olmuştu. 1972'deki Avrupa Futbol Şampiyonası, 1974'teki Dünya Kupası, geniş kitlelerin gözlerini, özellkle Avrupa futbolunun yıldızlarıyla buluşturdu.O dönemden akılda en çok kalan futbol yıldızlarından üçü: Gerd Müller Franz Beckenbauer Johan Cruyff

BERBER VE KASAP KAPILARINDAKİ BONCUKLAR-1970'ler, sinekle mücadelenin zorlu olduğu yıllardı. Özellkle kara sinekler ortalıkta vızır vızır gezinir, vızıltısı ve sürekli üzerinize konmasıyla sizi sinir ederdi. Berber ve kasap dükkanlarının kapılarında, iplere geçirilmiş boncuklardan oluşan ve sineklere önlem olarak kullanılan bir 'kapılık' bulunurdu

MELAMİN TABAKLAR-Plastik endüstrisinin bu icadı, Türkiye'de tüm 1970'lere damgasını vurdu. Sert plastikten yapılan tabaklar ve mutfak gereçleri, düşse bile kırılmıyor; çinko tabaklar gibi sırrı dökülmüyor, bakır tencereler gibi ağır olmuyordu. Üstelik seramik tabaklar çok pahalıydı ve melamin tabaklar, üzerine basılan desenlerle, o pahalı seramik tabaklara çok benziyordu

CİN ALİ-İlkokula başlayan çocuklar, CİN ALİ'nin hikayelerini çok severlerdi. 1970'lerde yolu okula düşenlerin, Cin Ali'yi ve serüvenlerini unutması mümkün değil.

AYI OYNATMAK-1970'lerin en önemli sokak eğlencelerinden biri de bu oldu. Roman vatandaşlarımız, burnuna halka takılmış ayıları, ellerinde bir tef ile bir sopa eşliğinde sokaklarda gezdirir, bir miktar kalabalık görünce, basit bir şarkı eşlğinde ayıları oynatmaya başlarlardı.Dönemin en önemli sağlık egzersizi de SIRT ÇİĞNETMEK idi. Bazıları, sokakta bir yaygının üzerine yatarak, sırtlarını oyuncu ayılara çiğnetirlerdi

LEBLEBİ TOZU-En eğlenceli ve en ucuz çocuk atıştırmalıklarından biriydi. Leblebi dövülerek toz haline getirilir, biraz şekerle karıştılarak çocuklara stılırdı. Yerken konuşmak mümkün değildi. Konuşmaya çalıştığınızda toz genzinize kaçar, dakikalarca öksürerek ciğerlerinizi temizlemeniz gerekirdi.

MUŞAMBA-Devir, plastikten üretilen malzemelerin revaçta olduğu bir devir. Muşamba da 1970'lerin en önemli 'zemin kaplama malzemelerinden' biri, hatta önde geleniydi. 1980'lerde 'marley' denilen zemin kaplama malzemesi yaygınlaşana kadar, eski evlerde muşambanın hükmü sürdü

DÖNEMİN YILDIZLARI-Özay Gönlüm Şakir Öner Günhan Serap Mutlu Akbulut Bedia Akartürk Orhan Gencebay İlhan İrem Zülfü Livaneli Öztürk Serengil Yılmaz Güney Cüneyt Arkın Filiz Akın

1970'lerin unutulmaz tv dizileri-Kaygısızlar Görevimiz Tehlike Charlie'nin Melekleri Lassie Heidi (Çizgi film) Şeker kız Candy Uzay Yolu Kaçak Zengin ve Yoksul