Devrim öncesi İran fotoğrafları

(İlyas Efe Ünal)

1979'da gerçekleşen İran Devrimi ülkede her şeyi değiştirdi. Bundan en çok etkilenen kadınlar oldu.

Devrimle birlikte İran'da kadınlar için vücudu gösteren elbiseler giymek yasaklandı, saçların örtülmesi zorunluluk haline geldi.

Devrimden önce ise kadınlar makyaj yapabiliyor, mücevher takıyor, saçlarını boyayabiliyordu.

İranlı kadınlar hem moda hem de devlet düzenlemesinde, kendilerini çeşitli şekillerde ifade etmeye karar verdiler.

Bir “İranlı kadın”, geleneksel olarak, toplumsal normlara göre belirlenmiş ve toplumdaki her kadın için geçerli, önceden tanımlanmış kıyafetleri ve dış görünüşü takip ediyordu.

Hükümet çalışanları ve üniversite öğrencileri yaygın olarak “maghnae” denilen bir baş örtme tarzı uyguluyorlardı.

Kadınlar sürekli olarak toplumsal gereksinimlerin sınırlarını zorluyor ve İran Devrimi’ne kadar, daha fazla siyasi ve ekonomik haklar elde ediyorlardı.

Kadınlar, devrimin her aşamasına ciddi anlamda katıldılar

Ancak, Ruhollah Khomeini‘nin İslam Cumhuriyeti kurduğu aylar içerisinde birçok önemli hak kadınların elinden alındı.

2003 yılında Pahlavi döneminde Shirin Ebadi, İran’ın ilk kadın avukatı, insan haklarının geliştirilmesine yönelik çabaları ile Nobel Barış Ödülü‘nü kazandı. Sonraki yıllarda İranlı kadınlar, bilim, sanat, edebiyat alanlarında ve İran Sineması’nda önemli bir yere sahip oldular.

İran Araştırma Bakanlığı‘na göre 1998-99 öğretim yılında profesörlerin yaklaşık yüzde 6’sı, doçentlerin yüzde 8’i, doçent profesörlerin yüzde 14’ü ve yardımcı doçentlerin yüzde 14’ü kadındı. Bununla birlikte, doğa bilimlerindeki tüm öğrencilerin yüzde 56’sını kadınlar oluşturuyordu; ayrıca her 5 tıp öğrencisinden 1’i kadındı.

İran’daki üniversite öğrencilerinin toplamının, yüzde 49,8’i kadındı. 2005 yılında Mahmud Ahmedinejad‘in Cumhurbaşkanı seçilmesiyle, Batı medyası kadın haklarının reddedildiğini iddia etti. Fakat, 2009‘da yapılan yeni seçimde Ahmadinejad‘ın seçilmesinden sonra, ilk kadın bakan atandı.