10.03.2018 12:13

Güncelleme: 10.03.2018 12:13

Geleneksel Karadeniz evleri

Geleneksel Karadeniz evleri, Karadeniz bölgesinin coğrafi ve sosyo-kültürel özelliklerini taşıyan adeta mimari eser niteliğindedir.

(Seval Dagci)

Geleneksel Karadeniz evleri, Karadeniz bölgesinin coğrafi ve sosyo-kültürel özelliklerini taşıyan adeta mimari eser niteliğindedir.

Doğu Karadeniz Bölgesi’nde evler; coğrafi yapı gereği genellikle yamaçlarda, dağınık şekilde, çoğu zaman aile içi birkaç evlik gruplar halinde bazen de birbirinden 1-2 km mesafede konumlanır.

Yamaçlara ve tepelere serpilmiş orman ve yeşille bütünleşmiş birkaç evden oluşan yerleşmeler, hatta bazen tekil olan bu konutlar güzel manzaralar ortaya çıkarırlar. Evlere ulaşım hayli zordur. Genellikle dar ve dolambaçlı patikalardan yürümek, eve ulaşmanın tek yoludur.

Rize'de geleneksel konut mimarisinde yapı malzemesi olarak genellikle ahşap ve taş tercih edilir. Ahşap bölgede kolay bulunan ve kolay işlenebilen bir yapı malzemesi oluşuyla öncelikli tercih edilir.

Çam, ladin, kayın gibi ahşabın dayanıklı türlerinin kullanımı yaygındır. Kıyı kesiminde kestane, iç kesimlerde ise çam, yakın çevrede kaolayca bulunabilmesi nedeniyle en çok tercih edilen ahşap yapı malzemesini oluştururlar.

Bunların haricinde ceviz, meşe, karaağaç, gibi daha az bulunan sert ağaç türlerine de ter verilmiştir. Ahşabın yanı sıra, daha az bulunması nedeniyle ikinci derece kullanılan yapı malzemesi taştır.

Ayrıca özellikle kıyı kesiminde çatı ve bacalarda tuğla, kiremit gibi pişmiş toprak da kullanılmıştır.

Yörede başılıca üç tip yapı sistemi kullanılır. Bunlardan birincisi ahşap yapı yığma sistemdir. Dikmeler kullanılmadan, ahşabın yatay olarak üst üste bindirilmesiyle kurulan yığma yapı sistemine daha çok , ahşabın bol olduğu iç kesimlerde ve yaylalarda rastlanır.

İkinci yapı sistemi ise, ahşap çatma ya da iskelet yapı sistemidir. '' Çatma,ahşap,iskelet,ahşap karkas'' gibi farklı isimlerlede ifade edilen bu yapı sistemi dikmeler kullanılarak uygulanır. Üçüncüsü ise karma yapı sistemidir.

Bu sistemde genellikle 50 cm kalınlığında molaz taşla yapılan temel duvarları yükseltilerek, bodrum kat oluşturulur ve bunun üzerine de ahşap çatma katı inşa edilir.

Evlerin dış cepheleri süsleme ve mimari açıdan vurgulanarak ön plana çıkarılmıştır. Konutlar genellikle yamaçların eğimine uyacak şekilde bodrum kat üzeri iki kattan inşa edilmiştir.

Bodrum katı genellikle ahır olarak kullanılmıştır. Genellikle ahırlara evin her iki cephesinden de giriş bulunur. Çamlıhemşin ve Fındıklı konutlarında bodrum katında genelde iki ahır bölmesi vardır.

Üzerleri düzgün kesme taştan yapılı, basık kemerlerle taşınan tonozlarlarla örtülüdür. Geçmiş yıllarda bu evlerde kalabalık aileler yaşamaktaydı ve ahıra büyük önem verilmekteydi. Ahırların içinde hayvanların beslendiği yemlikler ve su içtiği yalaklar bulunmaktadır.

Zeminleri genellikle taş döşeli olmakla beraber bazılarında ahşap ve tuğla malzeme de kullanılmıştır. Doğu Karadeniz evleri ülkemizin diğer bölgelerindeki evlere göre farklılıklar gösterir.Karadeniz evinde en önemli mekan mutfak, yani 'ahşaphanede'dir.

Rize yaylalarında genelde iki tip ev vardır. Ahşap ve taş evler. Geleneksel konut yerleşim tarzının aksine yayla evleri birbirine yakın konumdadır. Ancak aynı yaylada birden fazla köy yerleşmişse köyler arasındaki mesafe biraz daha belirgin olur.

Ormana yakın yerlerdeki yayla evleri ahşaptır. Ahır olan alt kat taş, mutfak, kiler, oturma ve yatma yeri olarak kullanılan üst kat ise kalın tahtadan yapılır. Çatı, “hartama”, “harduma”, “hartuma” ya da “hartıma” denilen, yaklaşık 1,5-2 cm kalınlığındaki çam tahtalarla örtülür.

Rüzgarın uçurmaması için üzerine taş parçaları yerleştirilir. Üst katlar bazen tek, bazen de iki bölmeli olabilir.

Tek bölmeli olan evlerde kiler, mutfak, oturma ve yatma yeri aynı oda içindedir.

İki bölmeli olan evlerde, bir taraf mutfak ve kiler, diğer taraf oturma ve yatma bölümü olarak kullanılır.

Evlerde ocak vardır. Ocağın olduğu giriş kısmın zemini de genelde ahşaptır.