Varan 2: CHP Genel Sekreterine göre İnönü ölüm döşeğinde Ermeni alfabesini saymış

Geçen hafta CHP’nin eski genel başkanlarından İsmet İnönü’nün ölüm döşeğinde yaşanan çarpıcı ve az bilinen bir hadiseyi sağ olan kızı Özden Toker’in ağzından nakletmemiz epey yankı uyandırdı.

Gazeteci Metin Toker’le evlenen Özden hanıma göre babası ölüm döşeğindeyken Yunan alfabesinin harflerini saymaya başlamış ama bir harfe takılmış. Bunun üzerine o harfi etrafındakilere sormaya başlamış, onların da bilememesi üzerine kütüphanesinden bir ansiklopedi getirterek takıldığı harfi bulduktan sonra alfabenin gerisini saymaya devam etmiş.

Yazımı okuyup katkıda bulunan değerli okurlarımızdan biri, aynı iddiayı rahmetli Kadir Mısıroğlu’nun bir videosunda Milliyet gazetesinde okuduğu bir habere dayandırarak anlattığını söyledi ki ben de hatırlıyordum. Lakin Üstadın on yıllar önce okuduğu haberden aklında “Yunan harfleri” yerine “Ermeni harfleri” kaldığını, dolayısıyla bir iltibas (hafıza yanılgısı) yaşadığını düşünüyordum.

Şimdi öğreniyorum ki hadise Üstadın aklında doğru kalmış, yani söyledikleri doğru. Merhum Mısıroğlu bundan 17 yıl evvel TvNet’te bu ilginç olayı şöyle anlatmış:

“İsmet Paşa ölüm döşeğinde... Öldüğü günün Milliyet gazetesini şahit gösteriyorum, bir de genel sekreteri Kemal Satır'ın hatıratını şahit gösteriyorum. İnönü komadan çıkıyor, bütün aile efradı etrafında. ‘Ermeni alfabesinde kaç harf var?’ diyor. Herkes şaşırıyor. ‘Ne demek istiyor, nasıl?’ İnönü tekrar ediyor. Birine diyor ki: ‘Git aşağıya, kütüphanede şöyle bir kitap var, al gel.’ O aşağıya gidiyor. İsmet Paşa Ermeni alfabesini saymaya başlıyor. Sayarken tekrar komaya giriyor…” (Kaynak: TvNet, “Lozan'da manevi kayıplar” (14 Nisan 2009) Linki: https://www.youtube.com/watch?v=Jy2K1AIGT2g )

Bunları hatırlarken sevgili talebem Enes Eroğlu bir kaynakta şöyle bir bilgi geçtiğini bildirdi:

"İNÖNÜ’NÜN, ölümünden kısa süre sonra Günaydın gazetesinin (06 - ANKARA) sütununda önemli bir haber çıktı. Yazar, ölümü sırasında başucunda bulunan Kemal Satır’dan naklen, İnönü’nün son sözleri olarak Ermeni alfabesinin harflerini saydığını yazıyordu.” (Nüzhet Çürüksulu-Şakir Adakaleli, Ecevit Adında Biri Yahud İkinci İsmet İnönü, Polemika: 1975, s. 252.)

İpucunu elime geçirmiştim. Üstad Necip Fazıl’ın dediği gibi “Artık ben kim tutsun”.

Tabii doğru Günaydın arşivine…

Kütüphaneci dostum Cevdet Onaran ricam üzerine İnönü’nün vefatını takip eden günlerin Günaydın gazetesini tarayıp müjdeyi patlattı:

“Buldum. Haber tamamen doğru.”

Aradığımız haber 29 Aralık 1973 tarihli Günaydın gazetesinin “06 Ankara” sütununda, hem de 2024 yılında vefat eden eski CHP Genel başkanlarından Altan Öymen’in kardeşi Örsan Öymen tarafından aktarılmış sütunlara.

Metni okuyunca Kadir Mısıroğlu’nun anlatımında bulabildiğim tek hata, gazetenin ismi oldu: Milliyet değil Günaydın gazetesi yazmıştı olayı (Milliyet’teki aramalarımız ise sonuçsuz kaldı.)

İşte size o haber: 53 yıldan beri ilk defa yayınlanıyor görseliyle beraber.

Tarihe bir kayıt daha düşüyorum.

*

“İsmet Paşa'nın son günleriyle ilgili bir olayı en yakın dostu Kemal Satır anlatıyor:

“Paşa son uykusuna dalmadan önce, zaman zaman uyanıyor, kâh Boğazlar meselesini hatırlıyor, kâh ‘hükümet hâlâ kurulamadı mı?’ diye sorular soruyordu.

Ölümünden iki gün önce bir ara bizleri hayrete gark eden bir olay oldu. Paşa gene dalgındı ve bir ara şu soruyu yöneltti:

— Ermeni alfabesinde kaç harf var?

— Galiba 38 paşam.

— Hayır, 36 harf var. Bize idadide öğretmişlerdi.

Satır ve çevresindekiler bir hayli şaşmışlar.

Paşa tekrar konuşmuş:

— Getirin bakayım Ermeni alfabesini, alt katta kütüphanede olacak.

Satır, Pembe Köşk'ün birinci kattaki kütüphanesinden alfabeyi bulup getirmiş, bir saymışlar

ki gerçekten 36 harf var.

— Paşam sizin dediğiniz doğru, demişler.

— Elbette doğru, diye cevap vermiş İsmet Paşa, isterseniz sayayım.

Ve Ermeni alfabesinin 36 harfini saymaya başlamış.”

*

Bu kısa yazıyı okuduktan sonra geçen haftaki yazımı bulup okuyun ve kararı kendiniz verin.

Tarihçilik emek ve işçilik ister.