Türkiye’nin nükleer yolculuğu: 27 Mayısçılar demokrasiyle birlikte enerji atılımına da darbe yaptı

Türkiye’nin nükleer enerji yolculuğu, 1955 yılında dönemin başbakanı Adnan Menderes’in öncülüğünde, ABD’nin ortaya koyduğu “Barış İçin Atom” (Atoms for Peace-AFP) programı çerçevesinde iş birliği anlaşmasını imzalamasıyla başladı.

Türkiye’nin bu anlaşma ile dahil olduğu program, 1954’te dönemin ABD Başkanı Dwight D. Eisenhower tarafından nükleer teknolojinin geliştirilmesi hedefiyle başlatıldı.

MENDERES’İN ENERJİ ATILIMI

10 Haziran 1955 tarihinde imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti arasında Atom Enerjisinin sivil sahada istimali hususunda iş birliğine dair anlaşma”nın uygulanması ve çalışmaların koordinasyonu için 1956 yılında Başbakanlık çatısı altında Atom Enerjisi Komisyonu kuruldu.

Türkiye, 1957 yılında Birleşmiş Milletler bünyesinde kurulan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın da kurucu üyeleri arasında yer aldı.

“KÜÇÜKÇEKMECE GÖLÜ KENARINDA…”

Başbakanlık Atom Enerjisi Komisyonu tarafından anlaşmaya bağlı olarak 1958 yılında, "İstanbul'da Küçükçekmece Gölü kenarında 1000 kW takatinde havuz tipi bir atom reaktörü kurulması" kararı alındı.

Bir yıl sonra da Türkiye'nin ilk nükleer tesisi olan 1 MW gücündeki TR-1 araştırma reaktörünün temeli atıldı.

ENERJİ ATILIMINA “DARBE”

Demokrat Parti iktidarına 27 Mayıs 1960 darbesi ve devamında Adnan Menderes’in Maliye Bakanı Hasan Polatkan ve Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ile birlikte idam edilmeleri sonrası ise Türkiye’nin nükleer alanındaki atılımı önce yavaşladı sonra da durma noktasına geldi.

1959’da Menderes tarafından temeli atılan reaktörün tamamlanması doğrultusunda 1962 yılında Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi kuruldu ve araştırma reaktörü devreye alındı.

BOŞA GEÇEN YILLAR

1960’lardan itibaren araştırma reaktöründen elektrik üretimine geçiş amacıyla santral kurulması zaman zaman gündeme geldi.

Ancak uzun yıllar boyunca somut sonuç alabilecek hiçbir adım atılmadı.

AKKUYU 1976’DA BELİRLENMİŞTİ

1976 yılında Mersin’deki Akkuyu ilk nükleer santral yeri olarak belirlenerek lisanslandırıldı.

Ancak ihale süreçleri, finansman problemleri gerekçesiyle hedeflenen proje onlarca yıl sonuçsuz kaldı.

80’LERDE DE OLMADI

80’lerde dönemin başbakanı Turgut Özal, projenin yap-işlet-devret modeliyle hayata geçmesi için girişimlerde bulundu.

Ancak yabancı şirketlerin finansman garantisi talepleri nedeniyle proje yine ilerleyemedi.

NÜKLEER SANTRAL “SİNDİRİLEMEDİ”

90’lı yıllarda gündeme gelen ihale süreçleri de sürekli olarak ertelendi.

2000 yılında da dönemin başbakanı Bülent Ecevit, “nükleer santrali içime sindiremiyorum” sözlerini sarfetmesinden kısa bir süre sonra 1999 depreminin getirdiği ekonomik yükü de gerekçe göstererek Akkuyu ihalesinin tamamen iptal edildiğini, bir anlamda projenin tamamen rafa kaldırıldığını ilan etti.

“AKKUYU KURTULDU”

O dönem nükleer santral aleyhinde yapılan eylemlere büyük medya da destek vermişti.

Gazetelerde “Akkuyu kurtuldu” manşetleri atıldı.

AKKUYU’NUN DÖNÜŞÜ

Akkuyu Projesi ile ilgili adımlar AK Parti iktidarında yeniden atılmaya başlandı.

Önce 2007’de nükleer santral kurulması ve işletilmesiyle ilgili yasal düzenleme yapılarak hukuki zemin yeniden inşa edildi.

2010 yılında da Türkiye ile Rusya arasında "Akkuyu Sahasında Bir Nükleer Güç Santralinin Tesisine ve İşletilmesine Dair İşbirliği Anlaşması" imzalandı. Proje, dünya nükleer tarihinde bir ilk olan "Yap-Sahip Ol-İşlet" (BOO) modeliyle start aldı.

2018'DE TEMEL ATILDI

3 Nisan 2018’de santralin 1’inci ünitesinin temeli atıldı.

Temel atma törenine Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, video konferansla katıldı.

RESMEN “NÜKLEER TESİS”

27 Nisan 2023 tarihinde Akkuyu sahasına ilk nükleer yakıtın teslim edildi.

Bununla birlikte Akkuyu, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEA) standartlarına göre resmen "Nükleer Tesis" statüsü kazandı.

İLK ÜNİTE YIL SONUNDA DEVREYE ALINACAK

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin ilk ünitesinin bu yılın sonunda devreye alınmasının hedeflendiğini açıkladı.