Et yiyen bakteriler yeni bir global salgın olma yolunda ilerliyor

Küresel ısınma, tüm dünyanın en büyük problemlerinden biri haline geldi.

Geçmiş yıllarda küresel ısınmanın başlangıcında bilim insanları, hava sıcaklıklarının artmasıyla dünyada salgın hastalıkların baş göstereceğini ve yeni virüslerin insanlığı etkileyeceğini dair dünyayı uyarmışlardı.

Son 20 yılda küreselleşme, elektriğe ihtiyacın artması ve çoğu ülkenin küresel ısınmayı destekleyici hareketleri sessiz bir kriz doğurdu.

Vibrio vulnificus (et yiyen bakteri), milyarlarca yıldır denizlerde yaşayan doğal bir bakteri türü olarak bu günlere kadar geldi.

ÜÇ ÇEŞİDİ TESPİT EDİLDİ

Tıp dünyası tarafından resmi olarak 1976 yılında keşfedilip 1979 yılında adı konulan bu bakteri, ilk bulunduğu zaman çok büyük bir tehdit olarak görülmedi.

Yıllar içerisinde bu bakterinin üç çeşidi olduğu tespit edilerek bilim dünyası tarafından kayıt altına alındı.

İNSAN PATOJENİ

Ancak insanlığı en çok ilgilendiren ve en tehlikeli olanı, Biyotip 1 (insan patojeni) olan versiyonu.

EN TEHLİKELİ PATOJEN

Biyotip 1, Vibrio vulnificus ailesinin insanları doğrudan hasta eden, kana karışarak septik şoka yol açan ve dokuları çürüten en saldırgan çeşidi olarak kayıtlara geçti.

Bu biyotip, insan vücudunda çok hızlı çoğalmasını sağlayan özel genetik özelliklere sahip olmasıyla tüm diğer biyotip çeşitlerinden ayrıldı.

NASIL BULAŞIR?

Biyotip 1, hızlı yayılması ve kolayca vücuda sızmasıyla biliniyor.

Çiğ deniz ürünleri: Bakteri bulaşmış çiğ istiridye veya midyenin yenmesiyle virüs mide asidini geçerek bağırsaklara, oradan da kana ulaşarak insanları enfekte ediyor.

Açık yaralar: Vücuttaki küçük bir kesik, sıyrık veya yeni yapılmış bir dövme ile deniz suyuna girildiğinde, yaradan virüs anında içeri girerek tüm vücudu etkilemeye başlıyor.

NEDEN ÇOK TEHLİKELİ?

Kan ve demir: Virüs kana ulaştığı anda bağışıklık hücrelerinden kısmen gizlenerek hastalarının kanındaki demiri kullanarak güçleniyor.

Hücreler zararı: Virüs, salgıladığı özel toksinler (RTX toksini) ve enzimler sayesinde temas ettiği insan hücrelerine ciddi zarar verme potansiyeline sahip.

Hızla ölüm: Belirtiler başladıktan sonraki ilk 24–48 saat içinde tedavi edilmezse, tansiyonu düşürerek organ yetmezliğine (septik şok) ve ölüme yol açıyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri’ne (CDC) göre ağır enfeksiyon vakalarında ölüm oranı, birkaç gün içinde yüzde 20’ye kadar çıkabiliyor.

Son yıllarda et yiyen bakteri problemi dünya genelinde artış gösterdi.

DÜNYA GENELİ VAKA SAYISI EN ÇOK GÖRÜLEN YERLER

ABD, bu bakterinin dünyada en düzenli izlendiği ve en çok vaka bildirilen yerlerin başında geliyor.

Körfez kıyıları (Florida ve Louisiana), bakterinin ana merkezi haline geldi.

Özellikle 2022’deki Ian Kasırgası ve Eylül 2024’teki Helene Kasırgası sonrasında Florida’da deniz suyunun taşması ve yaralı insanların sel sularına maruz kalmasıyla vakalar arttı.

Sadece 2024 yılında Florida’da, 82 vaka ve 19 ölüm kayıtlara geçti.

2025 yılında ise Louisiana eyaletinde, ölümlü vakalarda yüzde 400’lük olağanüstü bir artış bildirildi.

AVRUPA VE BALTIK ÜLKELERİ

Avrupa kıtasında normalde nadiren karşılaşılan bu bakteri, iklim krizine bağlı rekor sıcaklıklarla birlikte daha sık görülmeye başladı.

2018 Baltık Denizi ısı dalgası: 2014–2017 yılları arasında Avrupa’da yılda ortalama sadece 126 vaka görülürken, 2018 yazındaki aşırı sıcaklar nedeniyle Baltık Denizi suyu ısındığı için, Norveç, İsveç, Danimarka, Finlandiya, Polonya ve Estonya kıyılarında vaka sayısı 445’e yükseldi.

İSRAİL'DE YENİ BİR TÜRÜN DOĞUŞU

1996 yılında İsrail'de balık çiftliklerinde çalışan işçilerde yılan balıklarından bulaşan ağır enfeksiyon vakaları görüldü.

Yapılan genetik incelemelerde bakterinin burada mutasyona uğradığı ve insanları hasta eden farklı varyantların ortaya çıktığı tespit edildi.

MEKSİKA VE TAYVAN

Meksika sahilleri: Ülkenin kıyı bölgelerindeki kabuklu deniz ürünlerinde bakteri tespit edilerek ülke erken önlem durumuna geçti

Ayrıca ülkede, çiğ balık ürünlerinin tüketimine bağlı enfeksiyon vakaları yaşandı.

Tayvan: Özellikle sahile yakın, maddi açıdan iyi durumda olmayan ve suya tam olarak erişimi olmadığı bildirilen insanlarda geçmiş yıllarda çok sayıda vaka görüldü; ancak tam olarak vaka sayısı açıklanmadı.

TÜRKİYE’DE DURUM NE?

Türkiye’de güncel olarak doğrulanmış veya resmi makamlarca bildirilmiş bir Vibrio vulnificus vakası bulunmuyor.

Ancak resmi bir vaka olmasa da deniz suyu sıcaklıklarının artması nedeniyle uzmanlar, Akdeniz ve Ege kıyılarında potansiyel riskin izlenmesi gerektiğini belirtmektedir.