İHA Türkiye’de bir dönemin gözde ulaşım aracı olan faytonlar, usta yetişmemesi nedeniyle yok olma tehlikesi yaşıyor.
Fayton üretimi halk arasında basit marangozluk olarak bilinse de, aslında yüksek mühendislik bilgisi gerektiriyor. Gövde için darbe emici dişbudak ağacı, tekerlek parmakları için yüksek dirençli gürgen kullanılıyor ve doğal süspansiyon sağlanıyor.
Tekerleklerin dışa eğimli yapısına “kamber açısı” deniyor; yük aksın en güçlü noktasına aktarılıyor ve viraj güvenliği artırılıyor. Elde dövülen çelik makaslar yol sarsıntısını en aza indirirken, su geçirmeyen özel deri mekanizmalar ise bugünkü açılır tavanların atası olarak kabul ediliyor.
BABA MESLEĞİNİ YAŞATIYOR
At arabacılığı ve atçılık mesleğini babasından devraldığını söyleyen Cem Kara Osman, faytonları özel üretim ve tamirle günümüze taşıyor. Osman, araçları yalnızca sünnet törenleri, düğünler ve reklam çekimleri gibi özel amaçlarla kullandıklarını belirterek, “Nal sesleri insanı stresten uzaklaştırıyor, adeta bir terapi etkisi yaratıyor” dedi.
USTA EKSİKLİĞİ TEHLİKEYİ BÜYÜTÜYOR
Fayton yapımında ahşap için marangozluk, demir için dövme ustalığı ve parçaların işlenmesi için torna bilgisi şart. Osman, Türkiye genelinde bu işi yapabilecek usta sayısının parmakla gösterilecek kadar az olduğunu vurguladı:
Yaklaşık yirmi yıl önce Türkiye’den dünyanın dört bir yanına fayton ihraç ediliyordu. Talebin düşmesiyle üretim durma noktasına geldi. Yeni nesil ilgilenmiyor, bu kültür tamamen unutulacak.
YÜZ YILLIK PARİS FAYTONU YENİDEN HAYATA DÖNDÜ
Cem Kara Osman, eline geçen yüz yılı aşkın tarihi faytonu restore etmeye başladı. Araç, Paris ve Londra damgaları taşıyor ve Avrupa’dan İzmir’e getirildi. Daha sonra İstanbul ve Büyükada’da film çekimlerinde kullanıldı:
Bu tarihi aracı gün ışığına kavuşturmak büyük bir onur. Yakın zamanda baştan aşağı revize edeceğim. İzmir faytonu olarak bilinen bu model, üstü açılıp kapanabilen körüklü bir araba.
Faytonculuk, sadece araç üretimi değil; ahşap, demir ve derinin binlerce yıllık uyumunu yaşatan kültürel bir miras olarak Türkiye’de yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.
Kaynak: İhlas Haber Ajansı (İHA)
