Ayşe Sancak Uzmanlara göre çocuklarda inatlaşma çoğu zaman “söz dinlememe” değil, bağımsızlık denemesidir. Güç savaşı yerine doğru sınır ve rehberlik, direnci azaltır.
Sabah evden çıkmadan önce yaşanan o tanıdık sahne: Giyinmek istemeyen bir çocuk, yükselen bir ebeveyn sesi ve dakikalar içinde büyüyen bir kriz. Pek çok aile için bu tablo günlük rutinin parçası. Ancak gelişim psikologlarına göre burada yaşanan şey bilinçli bir meydan okuma değil; çocuğun otonomi geliştirme çabası.
Özellikle 2–6 yaş arası dönem, çocukların “ben” duygusunu inşa ettiği kritik bir evre. Bu yaşlarda çocuk dünyada ayrı bir birey olduğunu fark eder ve bunu sınırları test ederek deneyimler. “Hayır” kelimesi, bu kimlik inşasının güçlü araçlarından biridir.
İNATLAŞMANIN GELİŞİMSEL TEMELİ
Çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanlarına göre erken çocuklukta beynin duygusal merkezleri, dürtü kontrolünden sorumlu ön beyin bölgelerine kıyasla daha baskındır. Bu nedenle çocuk yoğun bir duyguyu yaşarken onu düzenleyemez; direnç davranışı çoğu zaman bu regülasyon eksikliğinin sonucudur.
İnatlaşma genellikle üç temel ihtiyacın işaretidir:
• Seçim yapabilme ve kontrol hissi
• Duygusal olarak görülme ve anlaşılma
• Sınırları test ederek güven duygusunu pekiştirme
Davranış kişisel algılandığında süreç hızla güç mücadelesine dönüşür. Oysa çocuk çoğu zaman karşı gelmek değil, etkisini sınamak ister.
GÜÇ MÜCADELESİNİ TETİKLEYEN HATALAR
Uzmanlara göre güç mücadelesi genellikle bilinçli bir tercihten değil, yanlış tepki kalıplarının tekrarından doğar.
Klinik gözlemlere göre inatlaşmayı artıran en yaygın tutumlar:
• Art arda verilen emirler
• Tek seçenek dayatmak
• “Abartıyorsun” gibi duyguyu geçersizleştiren ifadeler
• Yüksek sesle kontrol sağlamaya çalışma
Bu yaklaşım kısa vadede itaati artırıyor gibi görünse de uzun vadede direnci kalıcı hale getirebilir.
KRİZ ANINDA ETKİLİ MÜDAHALE
İnat anında ilk düzenlenmesi gereken çocuk değil, yetişkindir. Çocuk, ebeveynin sinir sistemini model alır.
Uzmanların önerdiği yöntemler:
• Sınırlı seçenek sunmak: “Ayakkabını sen mi giymek istersin, yardım edeyim mi?”
• Duyguyu adlandırmak: “Şu an yapmak istemiyorsun.”
• Net ve tutarlı sınır koymak: “Oyuncaklar toplanacak.”
• Geçiş uyarısı yapmak: “Beş dakika sonra hazırlanacağız.”
Bu yaklaşım çocuğa kontrol alanı verirken sınırın da net olduğunu gösterir. Kontrol hissi arttıkça direnç azalır.
NE ZAMAN UZMAN DESTEĞİ ALINMALI
İnatlaşma sürekli yoğun krizlere dönüşüyorsa, fiziksel agresyon eşlik ediyorsa ya da aile içi işleyiş ciddi şekilde bozuluyorsa bir çocuk psikoloğuna başvurulması önerilir.
Uzmanlara göre inatlaşma çoğu zaman geçici bir gelişim evresidir. Ancak bu evrede kullanılan dil kalıcıdır. Çocuğun “hayır”ı bastırıldığında direnç büyür; yönlendirildiğinde ise öz düzenleme gelişir.
Kaynak: Ensonhaber Haber Merkezi
